Module also offered within study programmes:
General information:
Name:
Religie świata - uwarunkowanie kulturowe
Course of study:
2019/2020
Code:
HKLT-1-512-s
Faculty of:
Humanities
Study level:
First-cycle studies
Specialty:
-
Field of study:
Cultural Studies
Semester:
5
Profile of education:
Academic (A)
Lecture language:
Polish
Form and type of study:
Full-time studies
Course homepage:
 
Responsible teacher:
prof. dr hab. Pasek Zbigniew (pasek@agh.edu.pl)
Module summary

Moduł zapoznaje z zasadami wybranych tradycji religijnych i kulturowymi konsekwencjami tych wierzeń. Wprowadza w symbolikę tych tradycji religijnych, wyjaśnia ich praktyki i zasady moralności.

Description of learning outcomes for module
MLO code Student after module completion has the knowledge/ knows how to/is able to Connections with FLO Method of learning outcomes verification (form of completion)
Social competence: is able to
M_K001 Kurs jako całość wyrabia postawy tolerancyjne poprzez zrozumienie wielości postaw religijnych i różnorodności uwarunkowań kulturowych samego zjawiska religii. KLT1A_K08 Activity during classes,
Examination
Skills: he can
M_U001 Uczestnicy kursu nabywają umiejętności odróżniania przekonań religijnych różnych religii. Potrafią rozpoznawać ich symbolikę religijną. Uczą się odpowiednich zachowań w różnych kontekstach kulturowych. KLT1A_U21 Examination
Knowledge: he knows and understands
M_W001 Uczestnicy kursu zdobędą wiedzę o zróżnicowaniu religijnym współczesnego świata, poznają zasady wiary najważniejszych religii świata i współczesnych ruchów religijnych. KLT1A_W24 Examination
M_W002 Uczestnicy kursu nabywają wiedzę o tak ważnym komponencie kultury jakim jest religia. Poznają historię i dziedziny religioznawstwa jako tej dziedziny współczesnej humanistyki, która zajmuje się wszechstronnym opisem życia religijnego. KLT1A_W01, KLT1A_W03 Examination
Number of hours for each form of classes:
Sum (hours)
Lecture
Audit. classes
Lab. classes
Project classes
Conv. seminar
Seminar classes
Pract. classes
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
30 30 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
FLO matrix in relation to forms of classes
MLO code Student after module completion has the knowledge/ knows how to/is able to Form of classes
Lecture
Audit. classes
Lab. classes
Project classes
Conv. seminar
Seminar classes
Pract. classes
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
Social competence
M_K001 Kurs jako całość wyrabia postawy tolerancyjne poprzez zrozumienie wielości postaw religijnych i różnorodności uwarunkowań kulturowych samego zjawiska religii. + - - - - - - - - - -
Skills
M_U001 Uczestnicy kursu nabywają umiejętności odróżniania przekonań religijnych różnych religii. Potrafią rozpoznawać ich symbolikę religijną. Uczą się odpowiednich zachowań w różnych kontekstach kulturowych. + - - - - - - - - - -
Knowledge
M_W001 Uczestnicy kursu zdobędą wiedzę o zróżnicowaniu religijnym współczesnego świata, poznają zasady wiary najważniejszych religii świata i współczesnych ruchów religijnych. + - - - - - - - - - -
M_W002 Uczestnicy kursu nabywają wiedzę o tak ważnym komponencie kultury jakim jest religia. Poznają historię i dziedziny religioznawstwa jako tej dziedziny współczesnej humanistyki, która zajmuje się wszechstronnym opisem życia religijnego. + - - - - - - - - - -
Student workload (ECTS credits balance)
Student activity form Student workload
Summary student workload 77 h
Module ECTS credits 3 ECTS
Udział w zajęciach dydaktycznych/praktyka 30 h
Preparation for classes 21 h
Realization of independently performed tasks 20 h
Examination or Final test 2 h
Contact hours 4 h
Module content
Lectures (30h):

1. Wiedza o religiach – religioznawstwo
Zapomniana tradycja Rzeczpospolitej wielu religii. Wiedza o „innych” a tolerancja religijna. Klasycy religioznawstwa: R.Otto, W.James, M.Eliade, N.C.Smith i in. Wielość metod badawczych religioznawstwa
2. Wokół terminologii: religia, religijność, sacrum, numinosum, duchowość; Dziedziny refleksji naukowej o religiach: historia religii, fenomenologia religii, socjologia religii, psychologia religii, geografia religii, politologia religii i in.. Nauki pomocnicze i nowe nurty: religioznawstwa: archeoastronomia, neurobiologia, kognitywistyka
3. Geneza wierzeń religijnych; szamanizm i religie ludów niepiśmiennych i ich związek z kultura paleolitu i neolitu
4. Hinduizm. Święte księgi hinduizmu – wedy, Upaniszady; panteon i atrybuty bogów, reinkarnacja i prawo karmiczne; nurty hinduizmu: wisznuizm i sziwaizm, sakralizacja systemu społecznego dawnych Indii, rytuały hinduizmu, neohinduizm w Europie Zachodniej i Ameryce Północnej
5. Buddyzm. Założyciel buddyzmu, święte księgi, „Cztery szlachetne prawdy”; „Ośmioraka ścieżka”; buddyjska interpretacja prawa karmicznego i koncepcje reinkarnacyjne; bodhisattwa; Sangha i Dharma; monastycyzm buddyjski; siunjata; nurty buddyzmu: hinajana, mahajana, buddyzm tybetański (lamaizm); buddyzm chiński i buddyzm zen. Buddyzm w kulturze zachodniej – kulturowe przyczyny rozwoju i atrakcyjności; buddyjskie idee poza buddyzmem (poza kontekstem religijnym)
6. Konfucjanizm i taoizm. Konfucjusz – poglądy pisma i poglądy; konfucjanizm jako religia etyki społecznej odpowiedzialności, jako religia cesarskich Chin i systemu władzy; Lao-tsy twórca taoizmu; Daodejing; kluczowe terminy: tao, wu-wei; kosmologia oraz in i jang; taoizm magiczny i filozoficzny, taoizm na Zachodzie; recepcja w kulturze popularnej
7. Judaizm. Kształtowanie się historyczne ksiąg świętych judaizmu, Tora, Stary Testament, Talmud; Zasady wiary i praktyka religijna; Synagoga – symbolika; Nurty judaizmu. Żydowska koncepcja czasu i jej konsekwencje kulturowe; Gnoza i jej współczesne nurty – wpływ na zachodnią ezoterykę
8. Islam. Postać założyciela; Koran, pięć filarów islamu; główne nurty islamu: sunna i szyizm; islam współczesny – geneza postaw konfrontacyjnych i koegzystencji z Zachodem
9. Geneza i różnicowanie się kulturowe chrześcijaństwa w I tysiącleciu. Główne różnice trzech nurtów chrześcijaństwa: prawosławia, katolicyzmu i protestantyzmu; Kulturowe tło narodzin Kościołów Wschodnich (koptyjskiego, asyryjskiego nurtu). Prawosławie – geneza wschodniego chrześcijaństwa, wpływ kultury bizantyńskiej. Główne różnice chrześcijańskich praktyk religijnych Wschodu i Zachodu; Monastycyzm wschodni; Instytucja autokefalii; Symbolika ikony.
10. Protestantyzm; postać Marcina Lutra; zróżnicowanie nurtów reformacji; luteranizm, Kościoły reformowane, radykalna reformacja i Kościół Anglikański; Omówienie zasad wiary baptyzmu i metodyzmu; anglosaskie i niemieckie ruchy przebudzeniowe; ruch zielonoświątkowy. Wkład protestantyzmu w rozwój kultury zachodniej.
11. Nowe ruchy religijne. Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny, Kościół Zjednoczeniowy; Ruch raeliański; ruchy neopogańskie; Religie w napięciu z współczesnym prawodawstwem Zachodu. Nowe religie jako znak zmiany paradygmatu kulturowego (analiza przemian wartości i nowego języka o “pytaniach ostatecznej troski”).
12. Współczesny ezoteryzm, okultyzm i ruchy satanistyczne; Nowe religie jako ruchy kontestacji i “oporu”.
13. Duchowość; definicje i nakreślenie obszaru badawczego; zjawiska niereligijne w religijnych funkcjach; pogranicza religijności we współczesnej kulturze Zachodu
14. Religie i Kościoły w Polsce współczesnej; likwidacja tradycji wieloreligijnej Rzeczpospolitej; ewolucja obrazu “innowiercy” w kulturze polskiej
15. Statystyka religii światowych; Problematyka ruchu ekumenicznego i uwarunkowania dialogu międzyreligijnego – uwarunkowania kulturowe

Additional information
Teaching methods and techniques:
  • Lectures: Treści prezentowane na wykładzie są przekazywane w formie prezentacji multimedialnej w połączeniu z klasycznym wykładem tablicowym wzbogaconymi o pokazy odnoszące się do prezentowanych zagadnień.
Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu:

Zaliczenia poprawkowe mają takie same wymogi zaliczeniowe jak egzamin w I terminie. Wykład nie jest obowiązkowy więc nie obowiązuje odrabianie go. Obowiązuje znajomość przekazywanych na nim treści

Participation rules in classes:
  • Lectures:
    – Attendance is mandatory: No
    – Participation rules in classes: Studenci uczestniczą w zajęciach poznając kolejne treści nauczania zgodnie z syllabusem przedmiotu. Studenci winni na bieżąco zadawać pytania i wyjaśniać wątpliwości. Rejestracja audiowizualna wykładu wymaga zgody prowadzącego.
Method of calculating the final grade:

Na ocenę końcową składa się ocena z egzaminu ustnego, który sprawdza wiedzę o: zasadach wiary różnych religii, założycielach i świętych księgach, jak i wiedzę o symbolach religijnych i wnętrzach świątyń (dot. wybranych tradycji religijnych). Częścią egzaminu jest rozmowa o współczesnych uwarunkowaniach sytuacji religijnej świata.

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach:

dłuższa nieobecność studenta na zajęciach – ustalony zostanie odpowiedni zakres tematyczny do nadrobienia w samodzielnej pracy i lekturze.

Prerequisites and additional requirements:

brak

Recommended literature and teaching resources:

Podręczniki (do wyboru):

G. van der Leeuw, Fenomenologia religii, Warszawa 1997 (lub)
G.Windengren, Fenomenologia religii, Kraków 2008 (lub)
M. Eliade, Traktat o historii religii, Warszawa 2000
G.Lanczkowski, Wprowadzenie do religioznawstwa, Warszawa 1986 (lub)
J.Waardenburg, Religia i religie. Systematyczne wprowadzenie do religioznawstwa, przeł. A.Bronk, Warszawa 1991
A.Bronk, Nauka wobec religii, Lublin 1996
M.Eliade, I.P.Couliano, Słownik religii, różne wydania lub znacznie obbszerniejszy
Encyklopedia religii świata, oprac. F.Lenoir, Y.Tardan-Masquelier, Warszawa 2002, t.1-2.
F.Konig, H.Waldenfels (red.), Leksykon religii, Warszawa 1997.

Literatura uzupełniająca:
W.Burkert, Stwarzanie świętości. Ślady biologii we wczesnych wierzeniach religijnych, Kraków 2006
A. Szyjewski, Etnologia religii, Kraków 2001
Th. Luckmann Niewidzialna religia. Problem religii we współczesnym świecie, Kraków 1996
D.M. Wulff , Psychologia religii klasyczna i współczesna, Warszawa 1999
H.Grzymała-Moszczyńska, Religia a kultura. Wybrane zagadnienia psychologii religii, Kraków 2004
R.R.Rappaport, Rytuał i religia w rozwoju ludzkości, Kraków 2007
S.Atran, Ewolucyjny krajobraz religii, Kraków 2013
G.Kapel, Zemsta Boga. Religijna rekonkwista świata, Warszawa 2010
D. Motak, Nowoczesność i fundamentalizm, Kraków 2002
Literatura internetowa:
Encyclopedia of Religion and Society
http://hirr.hartsem.edu/ency/
Religious Worlds
http://www.religiousworlds.com/
The Internet Sacred Text Archive
http://www.sacred-texts.com/index.htm
Believe Religious Information Source
http://www.mb-soft.com/believe/

Scientific publications of module course instructors related to the topic of the module:

Zbigniew Pasek

Prace pod redakcją:
Bogowie, demony, herosi. Leksykon, ZNAK, Kraków 1996, ss. 452.

Miejsca Święte. Leksykon, ZNAK, Kraków 1997, ss. 284.

Słownik religii, red. Z.Pasek i E.Przybył-Sadowska, Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, Kraków 2010, s.496.

Kolana zginaj tylko przed Panem. Wkład protestantyzmu w kulturę Zachodu, red. Z.Pasek, Kraków 2017.

Artykuły:
State and Local Government Policies towards New Religious Movements in Poland, 1989-2004, w: Religions Churches and Religiosity in Post-Communist Europe, ed.I.Borowik, Kraków 2006, s.181-191.

Z.Pasek, Neopogaństwo w Polsce a duchowość New Age, w: “Państwo i Społeczeństwo”, 2008, nr 4, s. 203-211.

Z.Pasek, Wyznania protestanckie w Polsce współczesnej. Wraz z wykazem w układzie działowym, w: 500 lat reformacji w Polsce, GUS, red. P.Ciecieląg, E.Jóźwiak, A.Godfrejów-Tarnogórska, Warszawa 2017, s. 201- 209

Additional information:

PROBLEMY DO EGZAMINU:
1. Religioznawstwo jako dziedzina wiedzy
2. Dziedziny religioznawstwa, metody badań zjawisk religijnych
3. Definicja religii – ewolucja i przegląd stanowisk
4. Co to jest sacrum,
5. Współczesne teorie na temat genezy religii
6. Szamanizm
7. Hinduizm
8. Buddyzm
9. Konfucjanizm
10. Taoizm
11. Shinto
12. Judaizm
13. Gnoza i gnostycyzm w historii religii
14. Islam
15. Prawosławie
16. Kościoły przedchalcedońskie
17. Katolicyzm i starokatolicyzm
18. Protestantyzm
19. Nowe religie Trzeciego Świata (wudu, kimbangizm, pejotyzm)
20. Nowe ruchy religijne i formacja New Age
21. New Age i nowa duchowość
22. Współczesne ruchy ezoteryczne i okultystyczne; satanizm jako system religijny.
23. Religie a współczesne prawodawstwo Zachodu (pola konfliktów).
24. Konflikty polityczne na tle religijnym we współczesnym świecie
25. Napięcia społeczne a religie (problem własności i nierówności społecznych) w kulturze Zachodu
26. Statystyka religii światowych
27. Religie na ziemiach polskich – religie w Polsce współczesnej
UWAGA:
Co należy wiedzieć o poszczególnych wymienionych wyżej religiach:
a/ czas powstania danej religii
b/ postać założyciela i historyczne uwarunkowania genezy
c/ zasady wiary – religijne credo
d/ główne formy religijności i nabożeństwa
c/ świątynia i jej symbolika
d/ miejsca kultu religijnego
e/ główne nurty i kierunki (dot. hinduizmu, buddyzmu, judaizmu, islamu i chrześcijaństwa)