Moduł oferowany także w ramach programów studiów:
Informacje ogólne:
Nazwa:
Analityka i kontrola jakości
Tok studiów:
2019/2020
Kod:
CTCH-2-302-n
Wydział:
Inżynierii Materiałowej i Ceramiki
Poziom studiów:
Studia II stopnia
Specjalność:
-
Kierunek:
Technologia Chemiczna
Semestr:
3
Profil:
Ogólnoakademicki (A)
Język wykładowy:
Polski
Forma studiów:
Niestacjonarne
Prowadzący moduł:
prof. dr hab. Kubiak Władysław (kubiak@agh.edu.pl)
Treści programowe zapewniające uzyskanie efektów uczenia się dla modułu zajęć

Rozszerzona teoretyczna i praktyczna wiedza obejmująca nowoczesną metrologię chemiczną, metody
przygotowania i rozdzielania próbek, teorię i praktykę procesów elektrodowych, membrany
jonoselektywne, polimery przewodzące i ich zastosowanie do konstrukcji sensorów chemicznych,
podstawy fizykochemiczne technik chromatograficznego rozdziału, spektroskopię impedancyjną,
badania składu powierzchni, automatyzację procesów analitycznych, metodę spektrometrii w
podczerwieni oraz metodę AAS/ETAAS

Opis efektów uczenia się dla modułu zajęć
Kod MEU Student, który zaliczył moduł zajęć zna i rozumie/potrafi/jest gotów do Powiązania z KEU Sposób weryfikacji i oceny efektów uczenia się osiągniętych przez studenta w ramach poszczególnych form zajęć i dla całego modułu zajęć
Wiedza: zna i rozumie
M_W001 Ma pogłębioną wiedzę o nowoczesnych metodach analitycznych, instrumentach pomiarowych i sensorach stosowanych w laboratoriach badawczych i laboratoriach kontroli jakości TCH2A_W02, TCH2A_W03 Zaliczenie laboratorium
M_W002 Ma pogłębioną wiedzę obejmującą fizyczne, chemiczne i fizykochemiczne podstawy nowoczesnych metod analitycznych TCH2A_W02 Prezentacja
Umiejętności: potrafi
M_U001 Potrafi dobrać najlepszą metodę analityczną oraz zaplanować proces analityczny do rozwiązania postawionego problemu. TCH2A_U01, TCH2A_U02 Wykonanie ćwiczeń laboratoryjnych
M_U002 Potrafi zaplanować w laboratorium analitycznym system zarządzania jakością oparty na GLP TCH2A_U02 Prezentacja
Kompetencje społeczne: jest gotów do
M_K001 Potrafi planować i rozwiązywać zadania samodzielnie lub zespołowo (w tym jako kierownik zespołu). TCH2A_K01 Wykonanie ćwiczeń laboratoryjnych
M_K002 Rozumie znaczenie analityki w kontroli jakości i współczesnej technologii chemicznej TCH2A_K02 Udział w dyskusji
Liczba godzin zajęć w ramach poszczególnych form zajęć:
SUMA (godz.)
Wykład
Ćwicz. aud
Ćwicz. lab
Ćw. proj.
Konw.
Zaj. sem.
Zaj. prakt
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
112 28 0 28 28 0 28 0 0 0 0 0
Matryca kierunkowych efektów uczenia się w odniesieniu do form zajęć i sposobu zaliczenia, które pozwalają na ich uzyskanie
Kod MEU Student, który zaliczył moduł zajęć zna i rozumie/potrafi/jest gotów do Forma zajęć dydaktycznych
Wykład
Ćwicz. aud
Ćwicz. lab
Ćw. proj.
Konw.
Zaj. sem.
Zaj. prakt
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
Wiedza
M_W001 Ma pogłębioną wiedzę o nowoczesnych metodach analitycznych, instrumentach pomiarowych i sensorach stosowanych w laboratoriach badawczych i laboratoriach kontroli jakości + - + + - + - - - - -
M_W002 Ma pogłębioną wiedzę obejmującą fizyczne, chemiczne i fizykochemiczne podstawy nowoczesnych metod analitycznych + - - - - + - - - - -
Umiejętności
M_U001 Potrafi dobrać najlepszą metodę analityczną oraz zaplanować proces analityczny do rozwiązania postawionego problemu. - - + + - + - - - - -
M_U002 Potrafi zaplanować w laboratorium analitycznym system zarządzania jakością oparty na GLP - - + + - - - - - - -
Kompetencje społeczne
M_K001 Potrafi planować i rozwiązywać zadania samodzielnie lub zespołowo (w tym jako kierownik zespołu). - - + + - - - - - - -
M_K002 Rozumie znaczenie analityki w kontroli jakości i współczesnej technologii chemicznej - - + - - + - - - - -
Nakład pracy studenta (bilans punktów ECTS)
Forma aktywności studenta Obciążenie studenta
Sumaryczne obciążenie pracą studenta 232 godz
Punkty ECTS za moduł 9 ECTS
Udział w zajęciach dydaktycznych/praktyka 112 godz
Przygotowanie do zajęć 17 godz
przygotowanie projektu, prezentacji, pracy pisemnej, sprawozdania 60 godz
Samodzielne studiowanie tematyki zajęć 20 godz
Egzamin lub kolokwium zaliczeniowe 2 godz
Dodatkowe godziny kontaktowe 5 godz
Inne 16 godz
Szczegółowe treści kształcenia w ramach poszczególnych form zajęć (szczegółowy program wykładów i pozostałych zajęć)
Wykład (28h):

Metody przygotowania próbek w analizie chromatograficznej
Membrany jonoselektywne z PCV, zawierające jonofory
Metody rozdzielania – frakcjonowanie
Polimery przewodzące i ich zastosowanie do konstrukcji sensorów chemicznych
Teoria i praktyka procesów elektrodowych
Metody radiochemiczne w analizie
3 / 10
Karta modułu – Analityka i kontrola jakości – blok specjalistyczny
Podstawy fizykochemiczne technik chromatograficznego rozdziału
Metody zmiennoprądowe – elektrochemiczna spektroskopia impedancyjna
Badania składu powierzchni i warstw
powierzchniowych metodami spektroskopii fotoelektronów oraz spektrometrii
masowej jonów wtórnych (XPS, SIMS)"
Automatyzacja procesów analitycznych
Metoda spektrometrii w podczerwieni
Interferencje w metodzie AAS/ETAAS
Nowoczesna metrologia chemiczna
Modelowanie procesów analitycznych

Ćwiczenia laboratoryjne (28h):

1. Ekstrakcja do fazy stałej
2. Elektropolimeryzacja;
3. Ekstrakcja sekwencyjna gleby;
4. Preparatyka membran;
5. Analiza śladowa ekstraktu glebowego metodą AAS;
6. Analiza śladowa ekstraktu glebowego metodą woltamperometrii strippingowej;
7. Wysokosprawna chromatografia cieczowa;
8. Elektrochemiczna spektroskopia impedancyjna
9. Badania składu powierzchni i warstw powierzchniowych metodami spektroskopii
fotoelektronów oraz spektrometrii masowej jonów wtórnych (XPS, SIMS)";
10. Wstrzykowa analiza przepływowa;
11. Spektrometria w podczerwieni;
12. Metody radiochemiczne w analizie chemicznej;
13. Występowanie i eliminacja interferencji w metodzie AAS/ETAAS;

Ćwiczenia projektowe (28h):

Ogólny plan projektu z metod analitycznych (metoda analityczna):
1. Zakres projektu (formułowanie zadania projektowego, czego projekt dotyczy, czemu ma służyć). Etap formułowania zadania projektowego ma na celu określenie celu projektowania, a więc określenie istoty potrzeby, jaka ma być zaspokojona. Z tego więc względu zadanie projektowe powinno być sformułowane ogólnie, tak aby nie ograniczać liczby możliwych rozwiązań. Jednocześnie powinno konkretyzować potrzebę, a tym samym umożliwić efektywne rozwiązanie problemu.
2. Analiza zadania projektowego: ustalenie zasadniczych warunków jego wykonania, w tym przede wszystkim:
1) wymagania projektowe,
2) optymalizacja wymagań projektowych
3. Cel projektu (co chcemy osiągnąć) – krótko i zwięźle
4. Część wstępna projektu:
- Założenia techniczne, eksploatacyjne, ekonomiczne
- Struktura funkcjonalna i istota działania
- Koncepcje rozwiązań
- Wybór rozwiązań najkorzystniejszych dla każdej funkcji cząstkowej
5. Projekt (dokumentacja zadania projektowego) – przykładowo metoda analityczna
a. sprzęt i materiały (opisać wymagany sprzęt wraz z danymi technicznymi – raczej bez podawania producenta [chyba, że aparatura unikalna], nie tylko instrument pomiarowy ale także sprzęt pomocniczy [np. urządzenie do pobierania próbek, sprzęt do przygotowania próbki np. mineralizator, szkło miarowe, odczynniki, wzorce, CRM, wymagane roztwory [wraz ze sposobem ich sporządzenia])
b. postępowanie analityczne (opisać poszczególne etapy od pobrania próbki poprzez przygotowanie do pomiaru i interpretacji danych, zilustrować obliczeniami projektowymi np. jaka powinna być wielkość próbki aby określić czy woda jest zdatna do picia)
c. w jaki sposób będą prezentowane wyniki, jakie informacje można z nich uzyskać
6. Eksperymentalna weryfikacja projektu (opcjonalna)
7. Podsumowanie i wnioski
Uwagi dodatkowe dotyczące projektu:
- Wszędzie gdzie to jest możliwe stosować projektowe narzędzia inżynierskie (wymiarowane rysunki techniczne, obliczenia inżynierskie).
- Punkty 1 i 2 oparte są na studiach literaturowych (ewentualnie na eksperymentalnych badaniach wstępnych).
- Część 4 zawiera koncepcje projektowe częściowo bazujące na literaturze częściowo na pracy twórczej Projektanta
- Część 5 to techniczny opis projektu – konkretnie co Projektant proponuje (bez dyskusji rozwiązań alternatywnych).

Zajęcia seminaryjne (28h):

Obliczenia stechiometryczne
Równowagi w roztworach i reakcje strącania
Reakcje redoks i kompleksowania
Dobra praktyka laboratoryjna – GLP
Niepewność i spójność pomiarowa jako parametry jakościowe procesu analitycznego
Organizacja i zadania laboratorium kontroli jakości
Kinetyka reakcji elektrodowych
Podwójna warstwa elektryczna
Adsorpcja w metodach analitycznych
Kataliza i biokataliza
Emisja i absorpcja promieniowania
Metody analizy powierzchni (XPS, SIMS) w badaniach cienkich warstw tlenkowych
Spektroskopia impedancyjna

Pozostałe informacje
Metody i techniki kształcenia:
  • Wykład: Treści prezentowane na wykładzie są przekazywane w formie prezentacji multimedialnej w połączeniu z klasycznym wykładem tablicowym wzbogaconymi o pokazy odnoszące się do prezentowanych zagadnień.
  • Ćwiczenia laboratoryjne: W trakcie zajęć laboratoryjnych studenci samodzielnie rozwiązują zadany problem praktyczny, dobierając odpowiednie narzędzia. Prowadzący stymuluje grupę do refleksji nad problemem, tak by otrzymane wyniki miały wysoką wartość merytoryczną.
  • Ćwiczenia projektowe: W trakcie zajęć projektowych studenci po instruktażu, dyskusji i wyborze tematu wykonują projekt zgodnie z zaakceptowanym planem. Projekt jest przedstawiany na zajęciach i poddawany dyskusji oraz oceniany
  • Zajęcia seminaryjne: Na zajęciach seminaryjnych podstawą jest prezentacja multimedialna oraz ustna prowadzona przez studentów. Kolejnym ważnym elementem kształcenia są odpowiedzi na powstałe pytania, a także dyskusja studentów nad prezentowanymi treściami.
Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu:

Wykład: obecność
Laboratorium: przygotowanie merytoryczne do zajęć, aktywność na zajęciach oraz sprawozdanie
końcowe
Seminarium: prezentacja na wybrany temat (oceniana za treści merytoryczne, estetykę i fachowość
przygotowania oraz za sposób prezentacji), aktywność i obecność na zajęciach.
MAKSYMALNA liczba niezaliczonych zajęć laboratoryjnych (bez względu czy powodem jest nieobecność,
czy niezaliczenie kolokwium wstępnego lub nieoddanie sprawozdania) wynosi 3.
W przypadku notorycznej nieusprawiedliwionej nieobecności na seminariach i wykładach – brak
zaliczenia.
W przypadku usprawiedliwionej nieobecności na większej niż 3 liczbie zajęć – dodatkowe kolokwium z
zagadnień omawianych na opuszczonych zajęciach

Zasady udziału w zajęciach:
  • Wykład:
    – Obecność obowiązkowa: Tak
    – Zasady udziału w zajęciach: Nie określono
  • Ćwiczenia laboratoryjne:
    – Obecność obowiązkowa: Tak
    – Zasady udziału w zajęciach: Nie określono
  • Ćwiczenia projektowe:
    – Obecność obowiązkowa: Tak
    – Zasady udziału w zajęciach: Nie określono
  • Zajęcia seminaryjne:
    – Obecność obowiązkowa: Tak
    – Zasady udziału w zajęciach: Nie określono
Sposób obliczania oceny końcowej:

Ocena końcowa = 0,4 ocena z egzaminu + 0,2 ocena z laboratorium + 0,2 ocena z projektu + 0,2 ocena z seminarium

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach:

W uzasadnionych przypadkach (ciężka choroba, pobyt w szpitalu, poważne zdarzenie losowe) student
może odrobić zajęcia laboratoryjne, po uzgodnieniu warunków i terminu z Koordynatorem przedmiotu a
następnie z osobą prowadzącą ćwiczenie, pod warunkiem, iż istnieje taka możliwość. MAKSYMALNA
liczba niezaliczonych zajęć laboratoryjnych (bez względu czy powodem jest nieobecność, czy
niezaliczenie kolokwium wstępnego lub nieoddanie sprawozdania) wynosi 3.
W przypadku notorycznej nieusprawiedliwionej nieobecności na seminariach i wykładach – brak
zaliczenia.
W przypadku usprawiedliwionej nieobecności na większej niż 3 liczbie zajęć – dodatkowe kolokwium z
zagadnień omawianych na opuszczonych zajęciach

Wymagania wstępne i dodatkowe, z uwzględnieniem sekwencyjności modułów :

Przedmiot dla studentów specjalności “Analityka i kontrola jakości”

Zalecana literatura i pomoce naukowe:

1. J.Minczewski, Z.Marczenko – Chemia Analityczna t.1-3, PWN Warszawa
2. Z.Marczenko – Spektrofotometryczne oznaczanie pierwiastków, PWN Warszawa
3. A. Hulanicki, Współczesna chemia analityczna – wybrane zagadnienia, PWN Warszawa 2001.
4. S.Wawak, “Zarządzanie jakością – teoria i praktyka” Helion, Gliwice 2002.
5. Kabata-Pendias, B. Szetke, Problemy jakości analizy śladowej w badaniach środowiska
przyrodniczego, Wyd. Edukacyjne, Warszawa 1998.
6. A.Townshend (Ed), “Encyclopedia of Analytical Science” Academic Press, London 1995
7. R.Kellner, J.M.Mermet, M.Otto, M.Valcarcel, H.M.Widmer, “Analytical Chemistry: A Modern
Approach to Analytical Science”, Wiley-VCH, Weinheim 2004
8. Southampton Electrochemistry Group, “Instrumental methods in
Electrochemistry” Ellis Horwood, Chichester 1990
9. A.J.Bard, L.R.Faulkner, “Electrochemical Methods, Fundamentals and Applications”, Wiley,
New York 1980
10. J.Wang, “Analytical Electrochemistry” VCH, New York 1994

Publikacje naukowe osób prowadzących zajęcia związane z tematyką modułu:

W.W.Kubiak i M.Dudek, “Źródła kontaminacji próbki i ich eliminacja w oznaczeniach śladowych metali
ciężkich metodą woltamperometrii inwersyjnej”, Biuletyn Instytutu Leków 44/3-4(2000)550-562
W.W.Kubiak, R-M.Latonen and A.Ivaska, “The Sequential Injection System With Adsorptive Stripping
Voltammetric Detection”, Talanta, 53(2001)1211-1219
B.Baś, M.Jakubowska, Z.Kowalski i W.W.Kubiak, “Wykorzystanie analizatora elektrochemicznego EA9 do
nauczania i badania korozji elektrochemicznej”, Ochrona przed korozją, Wydanie specjalne 2002 –
Proceedings KOROZJA 2002, p190-194
W.W.Kubiak and E.Niewiara, “Influence of Electrolyte on Triton X-100 Adsorption on Fumed Silica”,
Electroanalysis 14/17(2002)1169,
M.Jakubowska, R.Piech, T.Dzierwa, J.Wcisło and W.W.Kubiak, “The Evaluation Method of Smoothing
Algorithms in Voltammetry”, Electroanalysis, 15 (2003) 1729-1736
R.Piech, B.Baś, E.Niewiara, W.W.Kubiak, “Renewable copper and silver amalgam film electrodes of
prolonged application for the determination of elemental sulfur using stripping voltammetry”
Electroanalysis 20(2008)809–815
M.Jakubowska, E.Hull, R.Piech, W.W.Kubiak, “Selection of optimal smoothing algorithm for voltammetric
curves”, Chem.Anal(Warsaw) 53(2008)215–226
R.Piech, B.Baś, W.W.Kubiak, “The cyclic renewable mercury film silver based electrode for determination
of manganese(II) traces using anodic stripping voltammetry” Journal of Electroanalytical Chemistry
621(2008)43–48
M.Jakubowska, B.Baś, W. W.Kubiak, “End-point detection in potentiometric titration by continuous
wavelet transform”, Talanta 79(2009)1398–1405
Małgorzata JAKUBOWSKA, Bogusław BAŚ, Filip CIEPIELA, Władysław W. KUBIAK, „A calibration strategy
for stripping voltammetry of lead on silver electrodes”, Electroanalysis 22(2010)1763–1764
Bogusław BAŚ, Małgorzata JAKUBOWSKA, Filip CIEPIELA, Władysław W. KUBIAK, „New multipurpose
electrochemical analyzer for scientific and routine tasks”, Instrumentation Science & Technology
38(2010)421–435
Robert PIECH, Anna BUGAJNA, Sebastian Baś, Władysław W. KUBIAK, „Ultrasensitive determination of
tungsten(VI) on pikomolar level in voltammetric catalytic adsorptive catechol-chlorate(V) system”,
Journal of Electroanalytical Chemistry 644(2010) 74–79
Łukasz GÓRSKI, Filip CIEPIELA, Małgorzata JAKUBOWSKA, Władysław W. KUBIAK, „Baseline correction in
standard addition voltammetry by discrete wavelet transform and splinem” Electroanalysis
23(2011)2658–2667
Łukasz GÓRSKI, Małgorzata JAKUBOWSKA, Bogusław BAŚ, Władysław W. KUBIAK, „Application of genetic
algorithm for baseline optimization in standard addition voltammetry” Journal of Electroanalytical
Chemistry 684(2012)38–46
Robert PIECH, Bogusław BAŚ, Władysław W. KUBIAK, Beata PACZOSA-BATOR, „Fast cathodic stripping
voltammetric determination of elemental sulfur in petroleum fuels using renewable mercury film silver
based electrode” Fuel: the science and technology of fuel and energy 97(2012)876–878
Bogusław BAŚ, Małgorzata JAKUBOWSKA, Witold RECZYŃSKI, Filip CIEPIELA, Władysław W. KUBIAK,
„Rapidly renewable silver and gold annular band electrodes” Electrochimica Acta 73(2012)98–104
K. Pamin, M. Prończuk, S. Basąg, W. KUBIAK, Z. Sojka, J. Połtowicz, „A new hybrid porphyrinheteropolyacid
material : synthesis, characterization and investigation as catalyst in Baeyer-Villiger
oxidation : synergistic effect”, Inorganic Chemistry Communications,
59(2015)13–16
Beata PACZOSA-BATOR, Leszek CABAJ, Magdalena PIĘK, Robert PIECH, Władysław W. KUBIAK, „Carbonsupported
platinum nanoparticle solid-state ion selective electrodes for the determination of
potassium”, Analytical Letters 48(2015)2773–2785
Francesco Bozza, Karolina Bator, Władysław W. Kubiak, Thomas Graule, „Effects of Ni doping on the
sintering and electrical properties of BaZr0.8Y0.2O3-? proton conducting electrolytr prepared by Flame
Spray Synthesis”, J.Europ.Ceramic Society 36(2016)101-107
Edyta Tabor, Jan Połtowicz, Katarzyna Pamin, Sylwia Basąg, Władysław Kubiak, “Influence of
substituents in meso-aryl groups of iron μ-oxo porphyrins on their catalytic activity in the oxidation of
cycloalkanes”, Polyhedron 119(2016)342-349
Małgorzata Dziubaniuk, Jan Wyrwa, Mieczysław Rękas, Władysław Kubiak, „Własności elektryczne
elektrolitu stałego Ba(Ce0,95Ti0,05)0,8Y0,2O3”, Materiały Ceramiczne 68(2016)140-144
GÓRSKI Łukasz , KUBIAK Władysław W., JAKUBOWSKA Małgorzata: “Independent components analysis
of the overlapping voltammetric signals”, Electroanalysis, 28(2016) 1470-1477

Informacje dodatkowe:

Regulamin BHP
Ogólne zasady organizacji pracy w laboratorium chemicznym
W laboratorium chemicznym można pracować jedynie w obecności co najmniej jednej osoby.
Zabrania się przebywania w laboratorium poza godzinami realizowanych ćwiczeń.
Zabrania się wchodzenia do laboratorium bez fartucha ochronnego zapiętego na guziki.
Zabrania się wnoszenia i przechowywania odzieży wierzchniej jak kurtki, płaszcze etc.
Zabrania się spożywania posiłków, napojów i palenia tytoniu.
Zabrania się prowadzenia rozmów przez telefony komórkowe.
Zabrania się prowadzenie głośnych rozmów i przyjmowania osób postronnych.
Zabrania się tarasowania ciągów komunikacyjnych i wyjść ewakuacyjnych.
Zabrania się wykonywania eksperymentów bez nadzoru prowadzącego zajęcia.
Zabrania się wykonywania eksperymentów i prac nie wchodzących w zakres ćwiczeń.
Zabrania się korzystania z naczyń pękniętych i uszkodzonych.
Zabrania się dotykania, wąchania i kosztowania substancji chemicznych i roztworów.
Zabrania się pipetowania wszystkich roztworów ustami.
Zabrania się ogrzewania cieczy palnych nad otwartym palnikiem.
Zabrania się ogrzewania substancji stałych i cieczy w naczyniach zamkniętych.
Zabrania się dodawania kwasów i zasad do rozgrzanych cieczy i naczyń.
Zabrania się samodzielnego zapalania palników spektrometrów.
Zabrania się podłączać do sieci zasilającej urządzenia elektryczne z uszkodzonym wtykiem lub izolacją.
Zabrania się korzystać z uszkodzonych gniazd sieciowych.
Zabrania się podłączać urządzeń elektrycznych wymagających uziemienia do gniazd sieciowych, nie
posiadających kołków uziemiających.
Zabrania się stosować przedłużaczy bez przewodów uziemiających.
Zabrania się wyłączać urządzenia elektryczne przez ciągnięcie za przewód sieciowy.
Zabrania się używać przewodów nieizolowanych i bez wtyczek nawet dla niskich napięć zasilających 24
i 12 V.
ZAWSZE
Przed przystąpieniem do ćwiczeń zapoznaj się z ogólnymi zasadami jego wykonywania.
Poznaj właściwości fizykochemiczne i toksyczne wszystkich substancji chemicznych, które będziesz
stosować w pracy z kart charakterystyk.
Zamykaj pojemnik natychmiast po pobraniu odczynnika.
Nakrętkę pojemnika trzymaj w palcach i nigdy nie odkładaj np. stół laboratoryjny.
Odsypuj odczynnik z pojemnika lub odlewaj odpowiednią jego ilość.
Nie wprowadzaj z powrotem do opakowania niezużytego odczynnika.
Po rozsypaniu odczynnika czy rozlaniu roztworu natychmiast posprzątaj miejsce pracy.
Stosuj środki ochrony indywidualnej (okulary, osłony twarzy, rękawice, fartuchy etc.)
Urządzenia elektryczne użytkuj wyłącznie zgodnie z instrukcją, przestrzegając kolejności włączania i
wyłączania poszczególnych elementów.
Przed zapaleniem palnika sprawdź, czy wąż doprowadzający gaz do palnika nie jest uszkodzony i czy
jest dokładnie nasunięty na króciec palnika.
Przed zapaleniem zamknij dopływ powietrza do palnika a po zapaleniu reguluj dopływ powietrza
ustalając odpowiedni charakter i wysokość płomienia.
Gdy płomień „przeskoczy” zgaś natychmiast palnik (ponowne zapalenie jest możliwe po ostygnięciu
palnika).
Do zapalania palnika używaj wyłącznie zapałek lub odpowiedniej zapalniczki, w żadnym wypadku nie
stosuj sączków, skrawków papieru etc.
Sprawdź sprawność instalacji wentylacyjnej w tym wentylacji dygestoriów.
Zbieraj lub neutralizuj odpady chemiczne.
Karta modułu – Analityka i kontrola jakości – blok specjalistyczny
Ustal miejsce, w którym przechowywane są środki ratunkowe (natryski, myjki oczu, środki
neutralizujące, opatrunkowe etc.) oraz środki służące do gaszenia pożarów.
Przed przystąpieniem do pracy sprawdź czy działają wyciągi, jeżeli nie zostały załączone, włącz lub
zgłoś prowadzącemu zajęcia.
Prace, podczas których może dojść do wydostania do atmosfery laboratorium szkodliwych substancji, a
także koniecznej ochrony przed ewentualnymi pożarami i eksplozjami prowadź pod dygestorium.
Zaplanuj postępowanie w wypadku powstania zakłóceń w pracy (pożar, wybuch etc.)
Stężone kwasy i zasady rozcieńczaj wyłącznie przez dodawanie kwasu lub zasady do wody nigdy
odwrotnie.
Zabezpieczaj pionową pozycję butli przez odpowiednie paski czy łańcuchy.
Otwieraj główny zawór butli gdy reduktor jest zainstalowany, a wyloty regulacyjne zamknięte.
Otwieraj i zamykaj główny zawór butli ręką.
Zwalniaj reduktor trzymając go z dala od oczu i twarzy.
Dokładnie przeglądaj wszystkie szklane elementy aparatury badawczej i szklane naczynia czy nie są
mechanicznie uszkodzone.
Używaj odpowiedniej łaźni do podgrzewania, wybierając odpowiedni zakres temperatur.
Stosuj mieszanie podczas podgrzewania mieszaniny reakcyjnej, gdy jest to technicznie niemożliwe użyj
kamyczków wrzennych.
Stosuj kamyki wrzenne, aby zapobiec burzliwemu wrzeniu i przegrzewaniu.
Gdy jest to możliwe stosuj płaszcze grzejne z regulacją termiczną odpowiednich rozmiarów.
Używaj szczypców, klamer, uchwytów i izolujących rękawic do przenoszenia naczyń do reakcji w
wysokich temperaturach.
Wyciągaj tygle do topienia i inne rozgrzane naczynia z pieca za pomocą odpowiednich szczypiec.
Ochładzaj tygle do topienia na specjalnych ceramicznych trójkątach pod wyciągiem.
Używaj szkła żaroodpornego typu Pyrex.
Staraj się zabezpieczać aparaturę szklaną przed szokiem termicznym.
Dbaj o porządek i ład na stanowisku pracy.
Przed opuszczeniem stanowiska sprawdź stan urządzeń zasilanych z instalacji elektrycznej, wodnej i
gazowej.
Wszystkie wykryte usterki zgłaszaj prowadzącemu zajęcia.
Stosuj się do lokalnych wymagań prawnych regulujacych zasady utylizacji odczynników i ścieków.
Zwracaj się do prowadzącego zajęcia lub osoby odpowiedzialnej za bezpieczeństwo w przypadku
zaistnienia jakichkolwiek wątpliwości.
NIGDY
Nie wahaj się zwrócić do prowadzącego zajęcia, osoby przez niego wskazanej lub osoby odpowiedzialnej
za bezpieczeństwo w przypadku wystąpienia problemów lub wątpliwości.
Nie stosuj substancji, które nie mają ustalonego stopnia szkodliwości dla twojego zdrowia, pamiętaj że
produkty powstające podczas reakcji chemicznych muszą również mieć ustaloną szkodliwość dla
zdrowia.
Nie wyłączaj źródeł i odbiorników prądu mokrymi rękami.
Nie zdejmuj osłon z części wirujących maszyn i urządzeń w czasie ich pracy.
Nie używaj odczynników chemicznych nie posiadających etykiet.
Nie wciągaj ustami odczynników i ich roztworów.
Nie wąchaj cieczy bezpośrednio nad naczyniem.
Nie wprowadzaj sprzętu; łopatki, łyżeczki, pipety etc. do oryginalnego opakowania z odczynnikiem czy
roztworem.
Nie używaj wyszczerbionego lub popękanego szkła laboratoryjnego.
Nie używaj nadmiernej siły do zamykania głównego zaworu na butli.
Nie przekraczaj dozwolonej maksymalnej wartości ciśnienia oznaczonej na manometrze.
Nie przenoś naczyń reakcyjnych gołymi rękami.
Nie dotykaj palników, płyt grzejnych i innych mediów grzewczych,
Nie ogrzewaj naczyń reakcyjnych trzymając je w rękach – używaj uchwytu lub innego solidnego
narzędzia.
Nie ogrzewaj naczyń reakcyjnych otwartych płomieniem.
Nie używaj przypadkowych naczyń czy pojemników szklanych do ogrzewania.
Nie dotykaj suchego lodu, ciekłego azotu, czy innej cieczy kriogenicznej gołymi rękoma.
Nie pozostawiaj rozlanych i rozsypanych substancji chemicznych.
PAMIĘTAJ
Resztki roztworów należy zlewać wyłącznie do specjalnie oznakowanych i przeznaczonych do tego celu
pojemników znajdujących się w laboratorium.
Wlewanie stężonego kwasu siarkowego do wody grozi wybuchem tak samo jak zlewanie razem
stężonych kwasów i zasad ze względu na wydzielające się duże ilości ciepła hydratacji kwasu
siarkowego lub neutralizacji kwasów zasadami.
Karta modułu – Analityka i kontrola jakości – blok specjalistyczny
Miejsca oparzone kwasami i żrącymi ługami należy niezwłocznie przemywać strumieniem bieżącej wody
z kranu czerpalnego przez 10-15 minut. Po dokładnym obmyciu wodą, na miejsca oparzone kwasami
należy nałożyć okład z roztworem sody, a na miejsca oparzone ługiem nałożyć okład ze słabego
roztworu octu, albo kwasu bornego.
PRZED OPUSZCZENIEM LABORATORIUM:
- sprawdź czy wyłączono palniki gazowe
- sprawdź czy stoły laboratoryjne zostały posprzątane
- sprawdź czy w naczyniach nie pozostały resztki roztworów
- sprawdź czy zostały zakręcone krany wodociągowe
- sprawdź czy został zakręcony dopływ gazu
- sprawdź czy zostały zakręcone zawory butli z gazami sprężonymi
- wyłącz zasilanie wentylatorów
- wyłącz zasilanie gniazd sieciowych wyłącznikiem głównym.
Wskazówki pierwszej pomocy w wybranych wypadkach
Telefony alarmowe
Pogotowie ratunkowe – 999
Straż Pożarna – 998
Urazy oczu
W razie pryśnięcia do oka kwasów, ługów etc. wskazania pierwszej pomocy są następujące:
• rozchylić kciukiem i palcem wskazującym zaciśnięte kurczowo powieki
• przepłukać oko dużą ilości czystej, letniej wody (strumień wody w kierunku od nosa do skroni)
• nałożyć opatrunek ochronny na oczy (jeżeli zapryskane jest tylko jedno oko również na oko zdrowe
nałożyć opatrunek ochronny)
• poszkodowanego skierować natychmiast do lekarza okulisty.
W razie zranienia gałki ocznej odłamkami szkła:
• założyć na oko wyjałowiony opatrunek osobisty,
• poszkodowanego skierować natychmiast do lekarza okulisty.
Uwaga!
Jeżeli obce ciało tkwi w oku pod powieką górną lub dolną można je przed założeniem opatrunku
ostrożnie wyjąć brzeżkiem zwilżonej czystej chustki lub zwilżonym wacikiem.
Skaleczenia
W przypadku skaleczeń wskazania pierwszej pomocy są następujące:
• rany nie dotykać palcami
• nie oczyszczać rany, nie przemywać jej wodą ani żadnym płynem odkażającym
• nie usuwać z rany skrzepów krwi ani ciał obcych
• nie kłaść na ranę bezpośrednio waty, ligniny ani chusteczki higienicznej
• założyć suchy, jałowy opatrunek (apteczka znajduje się na sali ćwiczeń)
• poszkodowanego skierować do najbliższego szpitala pełniącego dyżur.
• Uwaga! •
W przypadku drobnych zranień wystarcza przemyć ranę 3% roztworem wody utlenionej i przylepić
„Prestoplast”. Nigdy nie należy nakładać na zranione miejsce przylepca bez gazy.
Oparzenia termiczne
W przypadku oparzeń termicznych należy:
• odsłonić poparzone miejsca, z palców zdjąć koniecznie obrączki, pierścionki etc.
• poparzone miejsca schładzać przez 15 minut strumieniem zimnej wody
• w razie rozległych oparzeń lub zerwania pęcherzy, wezwać natychmiast lekarza lub odwieść
poszkodowanego do szpitala
• osobę płonącą, gdy nie ma natrysku, przewrócić i zadusić na nim ogień np. kocem, nie dopuścić
płonącemu biegać – wezwać natychmiast lekarza
• przy silnych bólu podać środki przeciwbólowe.
Oparzenia chemiczne
Przy oparzeniach substancjami żrącymi miejsce poparzone należy niezwłocznie obficie spłukać niezbyt
silnym strumieniem wody. Następnie założyć jałowy opatrunek i skierować poszkodowanego do lekarza.
Zatrucia
W przypadku zatrucia należy:
• usunąć zatrutego ze strefy skażonej
• w przypadku oblania trucizną (fenol, anilina etc.) należy zdjąć natychmiast odzież skażoną i spłukać
Karta modułu – Analityka i kontrola jakości – blok specjalistyczny
truciznę z powierzchni ciała
• jeżeli to konieczne zastosować sztuczne oddychania lub podawać tlen i wezwać lekarza
• przy zatruciach substancjami powodującymi objawy z tzw. okresem utajenia (tlenki azotu, siarczan
dimetylu, anilina, nitrobenzen etc.) nie wolno dopuścić do żadnego wysiłku fizycznego u chorego, nawet
jeżeli pozornie czuje się on dobrze.
Porażenie prądem elektrycznym
W przypadku porażenia prądem elektrycznym należy:
• „odciąć” porażonego od źródła napięcia (obowiązuje izolacja rąk osoby niosącej pomoc)
• w razie stwierdzenia, że poszkodowany nie oddycha, zastosować sztuczne oddychanie i nie przerywać
go dopóty, dopóki nie wystąpią oznaki samodzielnego oddychania lub wyraźne oznaki śmierci (plamy
pośmiertne),
• natychmiast wezwać lekarza.
Regulamin pracy z rtęcią
• Rtęć jest silnie toksyczna, szczególnie, jeśli dostaje się do organizmu poprzez drogi oddechowe. Rtęć
ma zdolność kumulowania się w organizmie.
• Do prac z rtęcią służy pokój polarograficzny.
• Rtęć należy przechowywać w zamkniętych butelkach z grubego szkła.
• Rtęć w naczyniach otwartych musi być pokryta warstwą wody.
• Wszelkie operacje z rtęcią należy wykonywać nad tacą.
• W przypadku rozlania rtęci zbiera się ją bezwarunkowo pędzelkiem lub bibułą w większe krople i
przenosi do naczynia z wodą.
• Drobne kropelki rtęci zbiera się drucikiem lub blaszką cynkową. Można także wiązać rtęć
sproszkowanym glinem, cynkiem, mosiądzem, miedzią, siarką lub zamraża się ją ciekłym azotem.
• Nie wolno przechowywać rtęci w pobliżu źródeł ciepła.
• W pracowni polarograficznej szczególną uwagę należy zwrócić na czystość stanowiska pracy.
Spożywanie jakichkolwiek posiłków w pracowni jest surowo zabronione.
• W pracowni polarograficznej obowiązuje indywidualny „Regulamin Pracowni” oraz „Instrukcja BHP”.
Instrukcja postępowania podczas pracy ze stężonymi kwasami i ługami
Środki ostrożności podczas pracy z kwasami:
1. W pomieszczeniach, gdzie pracuje się ze stężonymi kwasami i ługami należy dbać o dobrą
wentylację. Kwas solny o stężeniu powyżej 25% „dymi” na powietrzu. Jego pary działają drażniąco na
błony śluzowe oka, dróg oddechowych i przewodu pokarmowego.
2. Kwasy i ich roztwory należy przechowywać w oryginalnych, odpowiednio oznakowanych
pojemnikach.
3. Podczas pracy z kwasami i ługami należy zawsze stosować środki ochrony indywidualnej (okulary,
rękawice, fartuch etc.).
4. Podczas rozcieńczania kwasów należy zawsze wlewać kwas do wody (chłodnej) nigdy odwrotnie, nie
zaprzestając mieszania roztworu.
5. Kwas i ługi należy nabierać pipetą zaopatrzoną w nasadkę lub pompkę, nigdy nie wolno zasysać ich
ustami.
6. W sąsiedztwie stanowiska do pracy z kwasami musi się znajdować umywalka z wodą oraz apteczka
podręczna.
7. Zabrania się wylewania stężonych kwasów i ługów bezpośrednio do zlewu.
8. W razie polania się stężonym kwasem miejsce poparzone spłukać obficie wodą. Zwykle skutki
poparzenia objawiają się po pewnym czasie. Intensywność poparzenia zależy od stężenia kwasu, czasu
kontaktu ze skórą i temperatury kwasu.
9. Podczas pracy z kwasem azotowym należy wystrzegać się wdychania brunatnych tlenków azotu.
Środki ostrożności podczas pracy z ługami:
1. Wodorotlenki stałe oraz ich roztwory przechowywać w oryginalnych lub odpowiednich dobrze
oznakowanych naczyniach.
2. Używać okulary ochronne, fartuch oraz rękawice gumowe oraz osłaniać twarz podczas rozbijania brył
wodorotlenków.
3. Wodorotlenki stałe rozpuszczać w wodzie używając naczyń odpornych na wysokie temperatury.
4. W razie kontaktu wodorotlenków ze skórą należy miejsce kontaktu spłukać obficie wodą. Nieostrożne
obchodzenie się z wodorotlenkami może prowadzić do silnego poparzenia skóry do trzeciego stopnia
włącznie. Początkowo skóra staje się śliska, śluzowata, a przy dłuższym działaniu ługu tworzą się
głębokie rany, trudne do zagojenia.