Moduł oferowany także w ramach programów studiów:
Informacje ogólne:
Nazwa:
Podstawy gazownictwa ziemnego
Tok studiów:
2019/2020
Kod:
WGGO-1-503-s
Wydział:
Wiertnictwa, Nafty i Gazu
Poziom studiów:
Studia I stopnia
Specjalność:
-
Kierunek:
Geoinżynieria i Górnictwo Otworowe
Semestr:
5
Profil:
Ogólnoakademicki (A)
Język wykładowy:
Polski
Forma studiów:
Stacjonarne
Strona www:
 
Prowadzący moduł:
dr inż. Włodek Tomasz (twlodek@agh.edu.pl)
Treści programowe zapewniające uzyskanie efektów uczenia się dla modułu zajęć

Wiedza i umiejętności z zakresu podstaw gazownictwa ziemnego – podstawowe metody wyznaczania parametrów fizycznych i jakościowych gazu ziemnego. Wiedza z zakresu podziału paliw gazowych. Metody laboratoryjne oznaczania parametrów mieszanin gazowych.

Opis efektów uczenia się dla modułu zajęć
Kod MEU Student, który zaliczył moduł zajęć zna i rozumie/potrafi/jest gotów do Powiązania z KEU Sposób weryfikacji i oceny efektów uczenia się osiągniętych przez studenta w ramach poszczególnych form zajęć i dla całego modułu zajęć
Wiedza: zna i rozumie
M_W001 Student zna i rozumie rodzaje gazów palnych, metody ich pozyskiwania i określania własności oraz metody pomiaru ilościowego i jakościowego gazu GGO1A_W01 Aktywność na zajęciach,
Egzamin,
Kolokwium,
Wykonanie ćwiczeń laboratoryjnych
M_W002 Student zna i rozumie charakterystykę systemu przesyłowego gazu z uwzględnieniem podstaw procesu sprężania GGO1A_W05 Aktywność na zajęciach,
Egzamin
M_W003 Student zna i rozumie aktualne zasoby i wydobycie gazu ziemnego w Polsce i na Świecie GGO1A_W02 Egzamin
Umiejętności: potrafi
M_U001 Student potrafi dobrać technologię oczyszczania gazu w zależności od jego zastosowania GGO1A_U01 Aktywność na zajęciach,
Egzamin
M_U002 Student potrafi obliczyć podstawowe własności mieszanin gazowych w różnych warunkach PVT GGO1A_U01 Aktywność na zajęciach,
Kolokwium
Liczba godzin zajęć w ramach poszczególnych form zajęć:
SUMA (godz.)
Wykład
Ćwicz. aud
Ćwicz. lab
Ćw. proj.
Konw.
Zaj. sem.
Zaj. prakt
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
45 15 15 15 0 0 0 0 0 0 0 0
Matryca kierunkowych efektów uczenia się w odniesieniu do form zajęć i sposobu zaliczenia, które pozwalają na ich uzyskanie
Kod MEU Student, który zaliczył moduł zajęć zna i rozumie/potrafi/jest gotów do Forma zajęć dydaktycznych
Wykład
Ćwicz. aud
Ćwicz. lab
Ćw. proj.
Konw.
Zaj. sem.
Zaj. prakt
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
Wiedza
M_W001 Student zna i rozumie rodzaje gazów palnych, metody ich pozyskiwania i określania własności oraz metody pomiaru ilościowego i jakościowego gazu + - + - - - - - - - -
M_W002 Student zna i rozumie charakterystykę systemu przesyłowego gazu z uwzględnieniem podstaw procesu sprężania + + - - - - - - - - -
M_W003 Student zna i rozumie aktualne zasoby i wydobycie gazu ziemnego w Polsce i na Świecie + - - - - - - - - - -
Umiejętności
M_U001 Student potrafi dobrać technologię oczyszczania gazu w zależności od jego zastosowania + - - - - - - - - - -
M_U002 Student potrafi obliczyć podstawowe własności mieszanin gazowych w różnych warunkach PVT - + - - - - - - - - -
Nakład pracy studenta (bilans punktów ECTS)
Forma aktywności studenta Obciążenie studenta
Sumaryczne obciążenie pracą studenta 120 godz
Punkty ECTS za moduł 4 ECTS
Udział w zajęciach dydaktycznych/praktyka 45 godz
Przygotowanie do zajęć 25 godz
przygotowanie projektu, prezentacji, pracy pisemnej, sprawozdania 15 godz
Samodzielne studiowanie tematyki zajęć 30 godz
Egzamin lub kolokwium zaliczeniowe 2 godz
Dodatkowe godziny kontaktowe 3 godz
Szczegółowe treści kształcenia w ramach poszczególnych form zajęć (szczegółowy program wykładów i pozostałych zajęć)
Wykład (15h):
Podstawy gazownictwa ziemnego

Rys historyczny gazownictwa. Charakterystyka gazów palnych – naturalnych i sztucznych, określenie wydobycia gazu ziemnego ze złoża oraz pomiar jakościowy i ilościowy. Technologie oczyszczania gazu ziemnego kierowanego do systemu przesyłowego i kriogenicznej przeróbki. Charakterystyka systemu przesyłowego gazu w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem problemów transportu i magazynowania. Metody skraplania gazu ziemnego oraz transport, magazynowanie i zastosowanie LNG.

Ćwiczenia audytoryjne (15h):
Podstawy gazownictwa ziemnego

Układy jednostek SI, anglosaskie. Przeliczanie temperatury, ciśnienia, masy, objętości, wydatku masowego i objętościowego. Praca, moc, energia, ciepło, pojemność cieplna. Równanie Clapeyrona, obliczanie p,V,m,n,Ri,T, wsp. pseudościśliwości, wyznaczenie w oparciu o wykres Standinga-Katza, równanie Van der Waalsa, R-K, S-R-K. Pojęcie lepkości dynamicznej i kinematycznej, lepkość dynamiczna mieszaniny w warunkach roboczych, liczba Reynoldsa jako iloraz sił bezwładności do lepkości, warunki normalne i robocze, chropowatość gazociągu, opory przepływu. Średnia ważona gęstość, podział paliw gazowych, wartość opałowa, liczba Wobbego, ciepło spalania, kryterium zamienności gazów. Obliczanie d, Q, p, wymagane p, przy określonych oporach przepływu. Przepływ ciepła przez ściankę gazociągu, równanie Fouriera, izolacje.

Ćwiczenia laboratoryjne (15h):
Podstawy gazownictwa ziemnego

Oznaczanie składu gazu (ilościowe i jakościowe) metodami chromatografii gazowej. Pomiar objętościowego natężenia przepływu gazu za pomocą gazomierzy zwężkowych. Badanie technicznych własności gazomierzy miechowych i wyznaczanie błędów ich wskazań. Pomiar ciśnienia (manometry i przetworniki) i temperatury gazu.

Pozostałe informacje
Metody i techniki kształcenia:
  • Wykład: Treści prezentowane na wykładzie są przekazywane w formie prezentacji multimedialnej w połączeniu z klasycznym wykładem tablicowym wzbogaconymi o pokazy odnoszące się do prezentowanych zagadnień.
  • Ćwiczenia audytoryjne: Podczas zajęć audytoryjnych studenci na tablicy rozwiązują zadane wcześniej problemy. Prowadzący na bieżąco dokonuje stosowanych wyjaśnień i moderuje dyskusję z grupą nad danym problemem.
  • Ćwiczenia laboratoryjne: W trakcie zajęć laboratoryjnych studenci samodzielnie rozwiązują zadany problem praktyczny, dobierając odpowiednie narzędzia. Prowadzący stymuluje grupę do refleksji nad problemem, tak by otrzymane wyniki miały wysoką wartość merytoryczną.
Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu:

Warunkiem zaliczenia wykładów jest pozytywna ocena z egzaminu pisemnego organizowanego w sesji egzaminacyjnej (termin podstawowy i dwa terminy poprawkowe).

Warunkiem zaliczenia ćwiczeń audytoryjnych jest pozytywna ocena z pisemnego kolokwium zaliczeniowego obejmującego materiał realizowany na ćwiczeniach.

Warunkiem zaliczenia zajęć laboratoryjnych jest zaliczenie wszystkich ćwiczeń laboratoryjnych objętych programem. Zaliczenie każdego z ćwiczeń obejmuje: 1) zaliczenie kolokwium ustnego lub pisemnego dotyczącego zagadnień teoretycznych i praktycznych wykonywanego ćwiczenia, co stanowi warunek dopuszczenia do części doświadczalnej (waga 0,4 oceny z ćwiczenia) 2) zaliczenie opracowanych w formie sprawozdania pisemnego wyników badań (waga 0,6 oceny z ćwiczenia). Końcowa ocena stanowi średnią arytmetyczną ocen uzyskanych z wykonywanych ćwiczeń zgodnie ze skalą ocen: 2,0 (niedostateczny), 3,0 (dostateczny), 3,5 (plus dostateczny), 4,0 (dobry), 4,5 (plus dobry), 5,0 (bardzo dobry). Zaległe ćwiczenia mogą być uzupełnione na zajęciach dodatkowych.

Zasady udziału w zajęciach:
  • Wykład:
    – Obecność obowiązkowa: Nie
    – Zasady udziału w zajęciach: Studenci uczestniczą w zajęciach poznając kolejne treści nauczania zgodnie z syllabusem przedmiotu. Studenci winni na bieżąco zadawać pytania i wyjaśniać wątpliwości. Rejestracja audiowizualna wykładu wymaga zgody prowadzącego.
  • Ćwiczenia audytoryjne:
    – Obecność obowiązkowa: Tak
    – Zasady udziału w zajęciach: Studenci przystępując do ćwiczeń są zobowiązani do przygotowania się w zakresie wskazanym każdorazowo przez prowadzącego (np. w formie zestawów zadań). Ocena pracy studenta może bazować na wypowiedziach ustnych lub pisemnych w formie kolokwium, co zgodnie z regulaminem studiów AGH przekłada się na ocenę końcową z tej formy zajęć.
  • Ćwiczenia laboratoryjne:
    – Obecność obowiązkowa: Tak
    – Zasady udziału w zajęciach: Studenci wykonują ćwiczenia laboratoryjne zgodnie z materiałami udostępnionymi przez prowadzącego. Student jest zobowiązany do przygotowania się w przedmiocie wykonywanego ćwiczenia, co może zostać zweryfikowane kolokwium w formie ustnej lub pisemnej. Zaliczenie zajęć odbywa się na podstawie zaprezentowania rozwiązania postawionego problemu. Zaliczenie modułu jest możliwe po zaliczeniu wszystkich zajęć laboratoryjnych.
Sposób obliczania oceny końcowej:

Ocena końcowa jest wyznaczana na podstawie średniej ważonej ocen z egzaminu (waga 0,5) oraz
z ćwiczeń audytoryjnych (waga 0,25) i ćwiczeń laboratoryjnych (waga 0,25).

Ocena jest zaokrąglona do dwóch miejsc po przecinku, bez zaokrągleń, ocena końcowa wynosi odpowiednio:
1) od średniej 3,00 – ocena 3,0 (dostateczny)
2) od średniej 3,26 – ocena 3,5 (plus dostateczny
3) od średniej 3,76 – ocena 4,0 (dobry)
4) od średniej 4,26 – ocena 4,5 (plus dobry)
5) od średniej 4,76 – ocena 5,0 (bardzo dobry)
Oceny negatywne nie są uwzględniane przy obliczaniu średniej. Ocena
pozytywna nie może być poprawiana.

Warunkiem zaliczenia zajęć laboratoryjnych jest zaliczenie wszystkich ćwiczeń laboratoryjnych objętych programem. Zaliczenie każdego z ćwiczeń obejmuje: 1) zaliczenie kolokwium ustnego lub pisemnego dotyczącego zagadnień teoretycznych i praktycznych wykonywanego ćwiczenia, co stanowi warunek dopuszczenia do części doświadczalnej (waga 0,4 oceny z ćwiczenia) 2) zaliczenie opracowanych w formie sprawozdania pisemnego wyników badań (waga 0,6 oceny z ćwiczenia). Końcowa ocena stanowi średnią arytmetyczną ocen uzyskanych z wykonywanych ćwiczeń zgodnie ze skalą ocen: 2,0 (niedostateczny), 3,0 (dostateczny), 3,5 (plus dostateczny), 4,0 (dobry), 4,5 (plus dobry), 5,0 (bardzo dobry). Zaległe ćwiczenia mogą być uzupełnione na zajęciach dodatkowych.

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach:

Obecność na wykładach nie jest obligatoryjna, wszystkie zaległości związane z nieobecnością na wykładach student jest zobowiązany uzupełnić w ramach przygotowania do zajęć i samodzielnego studiowania tematyki zajęć. Obecność na zajęciach laboratoryjnych i ćwiczeniach audytoryjnych jest obowiązkowa. W przypadkach nieobecności uzasadnionych losowo lub zdrowotnie nieobecność należy odrobić z innymi grupami lub w wyznaczonym przez prowadzącego terminie (z możliwością wykorzystania godzin konsultacji). Dopuszczalna jest jedna nieobecność na zajęciach projektowych bez konieczności ich odrabiania.

Wymagania wstępne i dodatkowe, z uwzględnieniem sekwencyjności modułów :

Wymaganie wstępne – student posiada wpis uprawniający go do studiowania na danym semestrze. Obecność na ćwiczeniach audytoryjnych i laboratoryjnych jest obowiązkowa, obowiązkowa jest znajomość zagadnień poruszanych na wykładach.

Zalecana literatura i pomoce naukowe:

1. J. Molenda: “Gaz ziemny: paliwo i surowiec”, WNT, Warszawa 1996
2. W. Duliński, C. Rybicki, R. Zachwieja: “Transport gazu”, AGH, Kraków 2007
3. B. Sperski: “Gazownictwo”, cz.1-4, AGH, Kraków 1981-1991
4. K. Bąkowski: “Gazyfikacja: gazociągi, stacje redukcyjne, instalacje i urządzenia gazowe”, WNT, Warszawa 1996
5. A. Strugała, S. Porada: “Ćwiczenia laboratoryjne z gazownictwa”, AGH, Kraków 1978

Publikacje naukowe osób prowadzących zajęcia związane z tematyką modułu:

Włodek T.: Analysis of Liquefied Natural Gas thermodynamic properties involving phase equilibria calculations, 16th Multidisciplinary Scientific Geoconference SGEM 2016, Conference Proceedings, Vol.III, pp.729-736, 2016.

Informacje dodatkowe:

Godziny konsultacji z prowadzącymi uzgadniane są ze studentami na pierwszych zajęciach w danym semestrze.