Moduł oferowany także w ramach programów studiów:
Informacje ogólne:
Nazwa:
Hydrogeologia i odwadnianie
Tok studiów:
2019/2020
Kod:
GIGR-1-502-s
Wydział:
Górnictwa i Geoinżynierii
Poziom studiów:
Studia I stopnia
Specjalność:
-
Kierunek:
Inżynieria Górnicza
Semestr:
5
Profil:
Ogólnoakademicki (A)
Język wykładowy:
Polski
Forma studiów:
Stacjonarne
Strona www:
 
Prowadzący moduł:
dr inż. Różkowski Kazimierz (kazik@agh.edu.pl)
Treści programowe zapewniające uzyskanie efektów uczenia się dla modułu zajęć

Po realizacji programu modułu zajęć student poznaje podstawowe zagadnienia związane z hydrogeologią i odwadnianiem. Zapoznaje się z krążeniem wody w przyrodzie, czynnikami kształtującymi skład chemiczny wód podziemnych, dynamiką wód, a także oddziaływaniem antropogenicznym na naturalne modele krążenia, w szczególności związane z działalnością górniczą.

Opis efektów uczenia się dla modułu zajęć
Kod MEU Student, który zaliczył moduł zajęć zna i rozumie/potrafi/jest gotów do Powiązania z KEU Sposób weryfikacji i oceny efektów uczenia się osiągniętych przez studenta w ramach poszczególnych form zajęć i dla całego modułu zajęć
Wiedza: zna i rozumie
M_W001 Student rozumie cykl hydrologiczny. Zna podstawowe składowe bilansu wodnego i potrafi je wyznaczyć. IGR1A_W02, IGR1A_U05, IGR1A_U02, IGR1A_W01 Wykonanie ćwiczeń,
Udział w dyskusji
M_W002 Student ma uporządkowana wiedzę dotyczącą metodyki i zakresu robót stosowanych przy odwadnianiu w górnictwie odkrywkowym, podziemnym i otworowym. IGR1A_W02, IGR1A_U05, IGR1A_U02, IGR1A_U04, IGR1A_W06 Wykonanie ćwiczeń,
Aktywność na zajęciach
M_W003 Student posiada podstawową wiedzę z zakresu dynamiki wód podziemnych. IGR1A_W02, IGR1A_U05, IGR1A_U04, IGR1A_W01 Wykonanie ćwiczeń,
Wykonanie projektu
M_W004 Student zna i rozumie czynniki determinujące wielkość dopływu wody do wyrobisk górniczych i wybranych układów drenażowych. Zna podstawowe metody prognozowania dopływów do kopalń. IGR1A_U05, IGR1A_U02, IGR1A_U04, IGR1A_W01 Wykonanie ćwiczeń,
Wykonanie projektu
M_W005 Student posiada podstawową wiedzę z zakresu hydrogeochemii. Zna powszechnie stosowaną metodykę oznaczania składu chemicznego wód. IGR1A_W02, IGR1A_W03, IGR1A_U05 Wykonanie ćwiczeń laboratoryjnych,
Wykonanie projektu,
Aktywność na zajęciach
M_W006 Student posiada uporządkowaną wiedzę dotyczącą parametrów hydrogeologicznych charakteryzujących skały. IGR1A_W02, IGR1A_W03, IGR1A_U05, IGR1A_U04 Wykonanie ćwiczeń laboratoryjnych,
Wykonanie projektu
Umiejętności: potrafi
M_U001 Potrafi wyznaczyć metodami laboratoryjnymi i analitycznymi wybrane podstawowe parametry hydrogeologiczne skał. IGR1A_K02, IGR1A_U05, IGR1A_U02, IGR1A_U04, IGR1A_W01 Wykonanie ćwiczeń laboratoryjnych,
Wykonanie ćwiczeń,
Wykonanie projektu
M_U002 Potrafi scharakteryzować i oszacować przepływ wód podziemnych w warunkach naturalnych i zakłóconych działaniami człowieka, a także dopływy do wybranych układów drenażowych. Posiada umiejętność wyznaczania zasięgu oddziaływania studni i prostych układów wielootworowych. IGR1A_W02, IGR1A_U05, IGR1A_U02, IGR1A_W01 Wykonanie ćwiczeń,
Wykonanie projektu,
Studium przypadków
M_U003 Student potrafi wyznaczyć i scharakteryzować podstawowe składowe bilansu wodnego, wpisując je w układ zlewniowy. Zna zasady wyznaczania parametrów fizjograficznych zlewni. IGR1A_W02, IGR1A_U05, IGR1A_U02 Wykonanie ćwiczeń,
Projekt
M_U004 Potrafi opracować i zinterpretować analizy składu chemicznego wód. IGR1A_W02, IGR1A_U05, IGR1A_W01 Wykonanie ćwiczeń laboratoryjnych,
Wykonanie ćwiczeń
Kompetencje społeczne: jest gotów do
M_K001 Potrafi samodzielnie oraz w ramach pracy zespołowej rozwiązać stawiane przed nim zadania inżynierskie. IGR1A_K02, IGR1A_U05 Zaangażowanie w pracę zespołu,
Wykonanie ćwiczeń laboratoryjnych,
Wykonanie projektu
M_K002 Zna zasady bezpieczeństwa i higieny pracy obowiązujące w laboratorium. IGR1A_K04 Wykonanie ćwiczeń laboratoryjnych
Liczba godzin zajęć w ramach poszczególnych form zajęć:
SUMA (godz.)
Wykład
Ćwicz. aud
Ćwicz. lab
Ćw. proj.
Konw.
Zaj. sem.
Zaj. prakt
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
60 30 15 15 0 0 0 0 0 0 0 0
Matryca kierunkowych efektów uczenia się w odniesieniu do form zajęć i sposobu zaliczenia, które pozwalają na ich uzyskanie
Kod MEU Student, który zaliczył moduł zajęć zna i rozumie/potrafi/jest gotów do Forma zajęć dydaktycznych
Wykład
Ćwicz. aud
Ćwicz. lab
Ćw. proj.
Konw.
Zaj. sem.
Zaj. prakt
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
Wiedza
M_W001 Student rozumie cykl hydrologiczny. Zna podstawowe składowe bilansu wodnego i potrafi je wyznaczyć. + + - - - - - - - - -
M_W002 Student ma uporządkowana wiedzę dotyczącą metodyki i zakresu robót stosowanych przy odwadnianiu w górnictwie odkrywkowym, podziemnym i otworowym. + + - - - - - - - - -
M_W003 Student posiada podstawową wiedzę z zakresu dynamiki wód podziemnych. + + - - - - - - - - -
M_W004 Student zna i rozumie czynniki determinujące wielkość dopływu wody do wyrobisk górniczych i wybranych układów drenażowych. Zna podstawowe metody prognozowania dopływów do kopalń. + + + - - - - - - - -
M_W005 Student posiada podstawową wiedzę z zakresu hydrogeochemii. Zna powszechnie stosowaną metodykę oznaczania składu chemicznego wód. + - + - - - - - - - -
M_W006 Student posiada uporządkowaną wiedzę dotyczącą parametrów hydrogeologicznych charakteryzujących skały. + - + - - - - - - - -
Umiejętności
M_U001 Potrafi wyznaczyć metodami laboratoryjnymi i analitycznymi wybrane podstawowe parametry hydrogeologiczne skał. + - + - - - - - - - -
M_U002 Potrafi scharakteryzować i oszacować przepływ wód podziemnych w warunkach naturalnych i zakłóconych działaniami człowieka, a także dopływy do wybranych układów drenażowych. Posiada umiejętność wyznaczania zasięgu oddziaływania studni i prostych układów wielootworowych. + + - - - - - - - - -
M_U003 Student potrafi wyznaczyć i scharakteryzować podstawowe składowe bilansu wodnego, wpisując je w układ zlewniowy. Zna zasady wyznaczania parametrów fizjograficznych zlewni. + + - - - - - - - - -
M_U004 Potrafi opracować i zinterpretować analizy składu chemicznego wód. - - + - - - - - - - -
Kompetencje społeczne
M_K001 Potrafi samodzielnie oraz w ramach pracy zespołowej rozwiązać stawiane przed nim zadania inżynierskie. - + + - - - - - - - -
M_K002 Zna zasady bezpieczeństwa i higieny pracy obowiązujące w laboratorium. - - + - - - - - - - -
Nakład pracy studenta (bilans punktów ECTS)
Forma aktywności studenta Obciążenie studenta
Sumaryczne obciążenie pracą studenta 106 godz
Punkty ECTS za moduł 4 ECTS
Udział w zajęciach dydaktycznych/praktyka 60 godz
Przygotowanie do zajęć 15 godz
przygotowanie projektu, prezentacji, pracy pisemnej, sprawozdania 25 godz
Samodzielne studiowanie tematyki zajęć 5 godz
Dodatkowe godziny kontaktowe 1 godz
Szczegółowe treści kształcenia w ramach poszczególnych form zajęć (szczegółowy program wykładów i pozostałych zajęć)
Wykład (30h):

Obieg wody w przyrodzie. Równanie bilansowe Penck’a. Systematyka wód podziemnych – woda w strefie aeracji i saturacji (3). Właściwości hydrogeologiczne skał: porowatość, przepuszczalność, wodochłonność, odsączalność – definicje, miary, charakterystyczne wielkości dla różnych typów skał (4). Czynniki kształtujące skład chemiczny wód podziemnych. Właściwości fizyczne i chemiczne wód (5). Przepływy płaskie i płasko-radialne. Siatka hydrodynamiczna. Pojęcie zasięgu wpływu ujęcia wód podziemnych i metody jego oznaczania. Współdziałanie studni (6). Czynniki kształtujące wielkość dopływu do wyrobisk górniczych. Model hydrogeologiczny warunków złożowych (6). Metody prognozowania dopływów do kopalń. Zakres robót odwadniających w górnictwie odkrywkowym, podziemnym i otworowym (6).

Ćwiczenia audytoryjne (15h):

Obliczanie elementów bilansu wodnego (2). Wyznaczanie parametrów fizjograficznych zlewni. Obliczanie wielkości opadu w zlewni. Częstość, natężenie i prawdopodobieństwo występowania opadów (3). Obliczenia przepływów w zakresie stosowalności Prawa Darcy. Przepływy w przekrojach płaskich. Dopływ do rowu, drenu (4). Obliczenia dopływu wody do typowych ujęć wód podziemnych. Zasięg oddziaływania studni (4). Odwadnianie układem wielootworowym (2).

Ćwiczenia laboratoryjne (15h):

Metody laboratoryjne i analityczne wyznaczania podstawowych parametrów hydrogeologicznych skał (6). Opróbowanie i pomiary położenia zwierciadła wód. Kartowanie hydrogeologiczne (2). Metodyka wyznaczania parametrów fizyko – chemicznych wód (3). Opracowanie analizy składu chemicznego wody. Bilans analizy. Klasyfikacja typu hydrochemicznego. Graficzna interpretacja (4).

Pozostałe informacje
Metody i techniki kształcenia:
  • Wykład: Treści prezentowane na wykładzie są przekazywane w formie prezentacji multimedialnej w połączeniu z klasycznym wykładem tablicowym wzbogaconymi o pokazy odnoszące się do prezentowanych zagadnień.
  • Ćwiczenia audytoryjne: Podczas zajęć audytoryjnych studenci na tablicy rozwiązują zadane wcześniej problemy. Prowadzący na bieżąco dokonuje stosowanych wyjaśnień i moderuje dyskusję z grupą nad danym problemem.
  • Ćwiczenia laboratoryjne: W trakcie zajęć laboratoryjnych studenci samodzielnie rozwiązują zadany problem praktyczny, dobierając odpowiednie narzędzia. Prowadzący stymuluje grupę do refleksji nad problemem, tak by otrzymane wyniki miały wysoką wartość merytoryczną.
Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu:

Obecność na zajęciach laboratoryjnych i audytoryjnych jest obowiązkowa. Warunkiem zaliczenia ćwiczeń laboratoryjnych oraz audytoryjnych jest uzyskanie pozytywnych ocen cząstkowych ze wszystkich sprawozdań, projektów, czy zadań realizowanych na poszczególnych formach zajęć.
Zaliczenie projektów może być uzyskane w terminie podstawowym i jednym terminie poprawkowym.
Prowadzący może weryfikować stopień opanowania przez Studentów materiału zrealizowanego na poprzednich zajęciach dydaktycznych za pomocą dostępnych form sprawdzania wiedzy.
Wykładowca może zweryfikować stopień opanowania przez Studentów materiału z wykładów poprzez kolokwium zaliczeniowe. Aktywność na wykładach może być premiowana podwyższeniem oceny końcowej z przedmiotu.

Zasady udziału w zajęciach:
  • Wykład:
    – Obecność obowiązkowa: Nie
    – Zasady udziału w zajęciach: Studenci uczestniczą w zajęciach poznając kolejne treści nauczania zgodnie z syllabusem przedmiotu. Studenci winni na bieżąco zadawać pytania i wyjaśniać wątpliwości. Rejestracja audiowizualna wykładu wymaga zgody prowadzącego.
  • Ćwiczenia audytoryjne:
    – Obecność obowiązkowa: Tak
    – Zasady udziału w zajęciach: Studenci przystępując do ćwiczeń są zobowiązani do przygotowania się w zakresie wskazanym każdorazowo przez prowadzącego (np. w formie zestawów zadań). Ocena pracy studenta może bazować na wypowiedziach ustnych lub pisemnych w formie kolokwium, co zgodnie z regulaminem studiów AGH przekłada się na ocenę końcową z tej formy zajęć.
  • Ćwiczenia laboratoryjne:
    – Obecność obowiązkowa: Tak
    – Zasady udziału w zajęciach: Studenci wykonują ćwiczenia laboratoryjne zgodnie z materiałami udostępnionymi przez prowadzącego. Student jest zobowiązany do przygotowania się w przedmiocie wykonywanego ćwiczenia, co może zostać zweryfikowane kolokwium w formie ustnej lub pisemnej. Zaliczenie zajęć odbywa się na podstawie zaprezentowania rozwiązania postawionego problemu. Zaliczenie modułu jest możliwe po zaliczeniu wszystkich zajęć laboratoryjnych.
Sposób obliczania oceny końcowej:

Ocena końcowa stanowi średnią arytmetyczną ocen uzyskanych z kolokwiów zaliczeniowych
poszczególnych form zajęć (laboratorium, audytorium).

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach:

W przypadku zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach laboratoryjnych lub
audytoryjnych (dopuszczalna jedna nieobecność), student jest zobowiązany do uczestnictwa w
zajęciach innej grupy za zgodą prowadzącego.

Wymagania wstępne i dodatkowe, z uwzględnieniem sekwencyjności modułów :

Nie podano wymagań wstępnych lub dodatkowych.

Zalecana literatura i pomoce naukowe:

1. Kulma R., 1995: Podstawy obliczeń filtracji wód podziemnych. Wydawnictwa AGH, Kraków.
2. Macioszczyk A. (red.), 2006: Podstawy hydrogeologii stosowanej. Wydawnictwa Naukowe PWN, Warszawa.
3. Pazdro Z., Kozerski B., 1990: Hydrogeologia ogólna. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.
4. Rogoż M., 2004: Hydrogeologia kopalniana z podstawami hydrogeologii ogólnej. Główny Instytut Górnictwa, Katowice.
5. Rogoż M., 2012: Metody obliczeniowe w hydrogeologii. Wydawnictwo Naukowe Śląsk, Katowice.

Publikacje naukowe osób prowadzących zajęcia związane z tematyką modułu:

1. Czop M., Guzik M., Motyka J., Pacholewski A., Różkowski K., 2009: Warunki hydrogeologiczne złoża wapieni i margli Latosówka – Rudniki w Rudnikach koło Częstochowy. Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego, Hydrogeologia, z. IX/1, nr 436. PIG-PIB, Warszawa: 69 – 76.
2. Polak K., Różkowski K., Cała M., 2010: Water reclamation in open-pit by utilization of groundwater and wells. W: 2. Internationaler Bergbau und Umwelt Sanierungs Congress, 1–3 September 2010, Dresden.
3. Różkowski K., Polak K., Cała M., 2010: Wybrane problemy związane z rekultywacja wyrobisk w kierunku wodnym. Górnictwo i Geoinzynieria, R. 34 z. 4, s.: 517 – 525.
4. Różkowski A., Różkowski K., 2011: Wpływ działalności górnictwa węglowego na kształtowanie się środowiska wodnego Górnośląskiego Zagłębia Węglowego w wieloleciu. Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego nr 445, Hydrogeologia z. XII/2.
5. Galiniak, Różkowski, Bik, 2012: Chemical characteristic of water from spontaneous inundated areas within reclaimed part of “Sieniawa” lignite deposit exploaited on underground and open pit way. W: Grześkowiak A., Nowak B., Grzonka B. (eds), Anthropogenic and natural transformation of lakes, vol. 6. Wyd. IMGW-PIB, Poznań, s.77-85.

Informacje dodatkowe:

Brak