Moduł oferowany także w ramach programów studiów:
Informacje ogólne:
Nazwa:
Kultura pogranicza
Tok studiów:
2019/2020
Kod:
HKLT-2-104-TI-s
Wydział:
Humanistyczny
Poziom studiów:
Studia II stopnia
Specjalność:
Nowe technologie w projektowaniu kultury
Kierunek:
Kulturoznawstwo
Semestr:
1
Profil:
Ogólnoakademicki (A)
Język wykładowy:
Polski
Forma studiów:
Stacjonarne
Strona www:
 
Prowadzący moduł:
dr hab. Wojakowski Dariusz (darek.wojak@wp.pl)
Treści programowe zapewniające uzyskanie efektów uczenia się dla modułu zajęć

Kurs prezentuje tradycje i sposoby opisywania kultury pogranicza i nauce i kulturze, istniejące w Polsce przejawy pograniczności i kultury na pograniczu, w tym zróżnicowania etnicznego i religijnego.

Opis efektów uczenia się dla modułu zajęć
Kod MEU Student, który zaliczył moduł zajęć zna i rozumie/potrafi/jest gotów do Powiązania z KEU Sposób weryfikacji i oceny efektów uczenia się osiągniętych przez studenta w ramach poszczególnych form zajęć i dla całego modułu zajęć
Wiedza: zna i rozumie
M_W001 Zna różne sposoby postrzegania kultury pogranicza formułowane w naukach humanistycznych i w kulturze współczesnej. KLT2A_W05, KLT2A_W01 Wynik testu zaliczeniowego
M_W002 Zna współczesne zjawiska kulturowe występujące i związane z obszarami pogranicza. KLT2A_W01, KLT2A_W13 Wynik testu zaliczeniowego
M_W003 Posiada wiedzę na temat zróżnicowania kulturowego we współczesnej Polsce związanego z kategorią pogranicza. KLT2A_W14, KLT2A_W09, KLT2A_W13 Wynik testu zaliczeniowego
M_W004 Posiada wiedzę o znaczeniu instytucji kultury w kształtowaniu fenomenu pograniczności i transgraniczności. KLT2A_W15, KLT2A_W09, KLT2A_W13 Wynik testu zaliczeniowego
Umiejętności: potrafi
M_U001 Potrafi rozpoznać artefakty kulturowe właściwe dla kultury pogranicza i kultur mniejszościowych. KLT2A_U21, KLT2A_U10, KLT2A_U20, KLT2A_U06 Aktywność na zajęciach
M_U002 Potrafi zinterpretować zjawiska kulturowe w kategoriach pograniczności, transgraniczności, transnarodowości. KLT2A_U05, KLT2A_U21, KLT2A_U20 Aktywność na zajęciach
Kompetencje społeczne: jest gotów do
M_K001 Rozwija wrażliwość na zróżnicowanie kulturowe. KLT2A_K09, KLT2A_K08 Aktywność na zajęciach
M_K002 Rozwija kompetencje w zakresie interpretowania współczesnej kultury. KLT2A_K01 Aktywność na zajęciach
Liczba godzin zajęć w ramach poszczególnych form zajęć:
SUMA (godz.)
Wykład
Ćwicz. aud
Ćwicz. lab
Ćw. proj.
Konw.
Zaj. sem.
Zaj. prakt
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
30 30 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Matryca kierunkowych efektów uczenia się w odniesieniu do form zajęć i sposobu zaliczenia, które pozwalają na ich uzyskanie
Kod MEU Student, który zaliczył moduł zajęć zna i rozumie/potrafi/jest gotów do Forma zajęć dydaktycznych
Wykład
Ćwicz. aud
Ćwicz. lab
Ćw. proj.
Konw.
Zaj. sem.
Zaj. prakt
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
Wiedza
M_W001 Zna różne sposoby postrzegania kultury pogranicza formułowane w naukach humanistycznych i w kulturze współczesnej. + - - - - - - - - - -
M_W002 Zna współczesne zjawiska kulturowe występujące i związane z obszarami pogranicza. + - - - - - - - - - -
M_W003 Posiada wiedzę na temat zróżnicowania kulturowego we współczesnej Polsce związanego z kategorią pogranicza. + - - - - - - - - - -
M_W004 Posiada wiedzę o znaczeniu instytucji kultury w kształtowaniu fenomenu pograniczności i transgraniczności. + - - - - - - - - - -
Umiejętności
M_U001 Potrafi rozpoznać artefakty kulturowe właściwe dla kultury pogranicza i kultur mniejszościowych. + - - - - - - - - - -
M_U002 Potrafi zinterpretować zjawiska kulturowe w kategoriach pograniczności, transgraniczności, transnarodowości. + - - - - - - - - - -
Kompetencje społeczne
M_K001 Rozwija wrażliwość na zróżnicowanie kulturowe. + - - - - - - - - - -
M_K002 Rozwija kompetencje w zakresie interpretowania współczesnej kultury. + - - - - - - - - - -
Nakład pracy studenta (bilans punktów ECTS)
Forma aktywności studenta Obciążenie studenta
Sumaryczne obciążenie pracą studenta 60 godz
Punkty ECTS za moduł 2 ECTS
Udział w zajęciach dydaktycznych/praktyka 30 godz
Samodzielne studiowanie tematyki zajęć 23 godz
Egzamin lub kolokwium zaliczeniowe 2 godz
Dodatkowe godziny kontaktowe 5 godz
Szczegółowe treści kształcenia w ramach poszczególnych form zajęć (szczegółowy program wykładów i pozostałych zajęć)
Wykład (30h):
Tematyka kursu

Tematyka kursu:
1. Pogranicze w kulturze: tradycje i sposoby opisywania kultury pogranicza: teorie. Znaczenie kultury w konceptualizacji pogranicza: terytorialność kultury w teoriach etnograficznych (Staszczak, Kantor); symboliczność kultury w podejściu instrumentalnym (Barth, Cohen); postmodernistyczne koncepcje pogranicza; pogranicze w paradygmacie kulturalistycznym.
2. Pogranicze w kulturze: ideologie. Kulturowe sposoby opisywania zjawisk pogranicza: pogranicze jako kresy, peryferie, autonomia, nowa jakość, permanentność.
3. Kultura pogranicza: charakterystyka kultur pogranicznych. Podstawowe informacje o formach kulturowej specyfiki pogranicza (obrządek grecko-katolicki, Ślązacy, Kaszubi, Łemkowie, tutejszość i jej kulturowe artefakty; zjawiska językowe)
4. Kultura na pograniczu – współpraca i konflikt: tożsamości, miejsca pamięci, relacje etniczne i religijne w warunkach pogranicza. Podstawowe informacje o zróżnicowaniu kulturowym na pograniczu (mniejszości narodowe i religijne w Polsce)
5. Instytucje kultury wobec pogranicza i instytucje pogranicza, praktykowanie i wytwarzanie kultury pogranicza. (Ośrodek „Pogranicze – sztuk, kultur narodów” i in.);
6. Granica jako fenomen kulturotwórczy – koncepcja granicoobrazów (Brambilla) oraz jej zastosowanie do opisania przemian kulturowych na pograniczach.
7. Kultura w relacjach transgranicznych – charakterystyka współpracy kulturalnej na obszarach przygranicznych.
8. Granice fantomowe – kultura granicy bez istnienia granicy.
9. Kulturowe re-interpretacje materialnych barier.

Pozostałe informacje
Metody i techniki kształcenia:
  • Wykład: Metody podające: wykład informacyjny, prezentacja multimedialna Metody aktywizujące: dyskusja dydaktyczna związana z wykładem
Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu:

Warunkiem zaliczenia zajęć jest obecność na konwersatorium (dopuszczalne dwie nieusprawiedliwione nieobecności). Sposobem zaliczenia jest kolokwium pisemne (w formie testu). Opcjonalnie studenci mogą na zajęcia przygotować 10-15 min prezentacje dotyczące konkretnych przejawów kultury pogranicza. Lista tematów prezentacji zostanie podana na pierwszych zajęciach.
II i III termin zaliczenia: ustna odpowiedź na trzy pytania z zakresu tematyki kursu.

Zasady udziału w zajęciach:
  • Wykład:
    – Obecność obowiązkowa: Tak
    – Zasady udziału w zajęciach: Aktywność w dyskusji, opcjonalnie przygotowanie prezentacji.
Sposób obliczania oceny końcowej:

Wynik kolokwium:
Ocenę pozytywną otrzymuje się po uzyskaniu co najmniej 50% ogólnej liczby punktów (do 60% ocena 3,0; 61-70% – 3,5; 71-80% – 4,0; 81-90% – 4,5; od 91 % – 5,0).
Ocena może zostać podniesiona o jeden stopień na podstawie oceny z prezentacji oraz aktywności na zajęciach.

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach:

Powyżej dwóch nieusprawiedliwionych nieobecności: przygotowanie recenzji z tekstu, który dotyczy problematyki przerabianej w trakcie opuszczonych zajęć.

Wymagania wstępne i dodatkowe, z uwzględnieniem sekwencyjności modułów :

Nie podano wymagań wstępnych lub dodatkowych.

Zalecana literatura i pomoce naukowe:

Babiński Grzegorz. 1994. Pogranicze etniczne, pogranicze kulturowe, peryferie. w: “Pogranicze. Studia Społeczne”, t. IV, 5-28.
Barth F. 2000. Boundaries and connections. [w:] Cohen A.P. (red.) Signyfying identities. Anthropological perspectives on boundaries and contested values. Routledge, London: 19-36.
Bojar Hanna, D. Wojakowski i A. Sadowski (red.) 2008. „Pogranicze. Studia społeczne” t. XIV, Granice i pogranicza: nowe problemy i interpretacje
Brambilla C., Laine J., Scott W., Bocchi G. 2015. Introduction: Thinking, Mapping, Acting and Living Borders under Contemporary Globalisation [w:] Brambilla C., Laine, J., Scott W., Bocchi G. (red.) Borderscaping: Imaginations and Practices of Border Making. Ashgate. London. 1-9.
Burkner H. J. 2017. Bordering, borderscapes, imaginaries: From constructivist to post-structural perspectives. [w:] Opiłowska E., Kurcz Z., Roose J. (red.) Advances in European Borderlands Studies. Nomos. Baden-Baden. 85-107.
Clifford J. 1997. Routes. Travel and Translation in the late 20th Century. Harvard Univ. Press. Cambridge-London.
Clifford J. 2000. Kłopoty z kulturą: Dwudziestowieczna etnografia, literatura i sztuka. PiW. Warszawa.
Fatyga B. 2013. Dobra kultury (definicja) [w:] Słownik Teorii Żywej Kultury, http://ozkultura.pl/wpis/154/5, [dostęp. 2.10.2017].
Gellner E. 1983. Nations and nationalism. Oxford. Basil Blackwell.
Gupta A., Ferguson J. 1997. Discipline and practice: “the field” as site, method, and location in anthropology. [w:] Gupta A., Ferguson F. (red.) Anthropological locations; boundaries and grounds of a field science. University of California Press. Berkeley, Los Angeles, London. 1–46.
Gurdała Mikołaj. 2005. Instytucja społeczno-kulturalna na pograniczu z perspektywy społeczności lokalnej. W: Kurczewska J., Bojar H. (red.) Granice na pograniczach. Warszawa, Wyd. IFiS PAN: 255- 271.
Halbwachs M. 1992. On collective memory. The University of Chicago Press. Chicago.
Haselsberger B. 2014. Decoding borders. Appreciating border impacts on space and people [w:] Planning Theory and Parctice. vol. 15. no 4. 505-526.
Hirschhausen B. V., Grandits H., Kraft C., Müll er D., Serrier T. (red.) 2015. Phantomgrenzen. Räume und Akteure in der Zeit neu denken. Göttingen.
Kempny M. 2004. Wspólnota i polityka tożsamości jako sposoby organizacji kulturowej różnorodności: o potrzebie nowej topiki teorii społecznej w dobie globalizacji. [w:] Jacyno M., Jawłowska A., Kempny M. (red.) Kultura w czasach globalizacji. Wydawnictwo IFiS PAN. Warszawa.
Kosmala G. 2003. Granica reliktowa. Trwałość byłej granicy polsko-niemieckiej między Sulmierzycami a Rychtalem w krajobrazie i w świadomości. Dom Wydawniczy Duet. Toruń.
Kurczewska J. 2003. Dwie ideologie lokalności z narodem w tle. [w:] Kultura i Społeczeństwo. 47(3). 131–147.
Kurczewska J. 2004. Robocze ideologie lokalności. Stare i nowe schematy. [w:] Kurczewska J., Bojar H. (red.) Oblicza lokalności. Tradycja i współczesność. Wydawnictwo IFiS PAN. Warszawa. 88–129.
Kurczewska J. 2015. Kreacje małych ojczyzn. [w:] Societas/Communitas. 1-2. t. 19-20. 39-64.
Kurczewska Joanna, Bojar Hanna (red.). 2005. Granice na pograniczach. Warszawa, Wyd. IFiS PAN Kurczewski J. 2004. Trzy święta w jednym. Cykl obrzędowy w Olesnie śląskim. [w:] Kultura Współczesna. z. 4.
Kurczewska Joanna, Wojakowski Dariusz (red), 2018. Budowanie i konstruowanie marki lokalnej, narodowej i wielokulturowej na pograniczu, tom 33, „Pogranicze. Studia Społeczne”.
Kurczewski J., Wojakowski D., Tymoszenko L. (red). 2016. O Drohobyczu, trójmieście i zagłębiu. Polsko-ukraińskie studia z socjologii historycznej. Wyd. UR. Rzeszów.
Nijakowski L. 2004. O znaczeniu terytorium dla nauk społecznych i kultury. [w:] Sprawy narodowościowe. z. 24-25.
Myga-Piątek U. 2012. Krajobrazy kulturowe. Aspekty ewolucyjne i typologiczne. Wyd. Uniwersytet Śląski. Katowice.
Plit J. 2006. (red.) Granice w krajobrazie kulturowym. Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego PTG Nr 5. Sosonowiec.
Plit F. 2013. Elementy sakralne w krajobrazie pogranicza czy w krajobrazie granicy? [w:] Krajobrazy Pogranicza Kulturowego. Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego PTG Nr 19. Sosnowiec. 54-61.
Sabine von Löwis. 2015. Phantom borders in the political geography of East Central Europe: an introduction. [w:] Erdkunde. vol 69. no 2. 99-106.
Sulima R. 2000. Głosy tradycji. DiG. Warszawa.
Szacka B. 2006. Czas przeszły – pamięć – mit. Wydawnictwo Naukowe Scholar. Warszawa.
Szpociński A. 2006. Formy przeszłości a komunikacja społeczna. [w:] Szpociński A., Kwiatkowski P. T. (red.) Przeszłość jako przedmiot przekazu. Wyd. Scholar. Warszawa.
Szpociński A. 2008. Miejsca pamięci (lieux de memoire) [w:] Teksty Drugie. 4. 11-20.
Tomaszewski A. 2012. Ku nowej filozofii dziedzictwa. Międzynarodowe Centrum Kultury. Kraków.
Turner Victor W. 2003. Badania nad symbolami. w: Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. wyb. Kempny M., Nowicka E. Warszawa, PWN: 89-105.
Turner V. 2005. Gry społeczne, pola i metafory. Wydawnictwo UJ. Kraków.
Wojakowski D. 2006. Kultura lokalna czyli węzeł symboliczny. [w:] Oblicza lokalności. Różnorodność miejsc i czasu. Wydawnictwo IFiS PAN. Warszawa. 127–144.
Wojakowski D. 2002. Polacy i Ukraińcy. Rzecz o pluralizmie i tożsamości na pograniczu. Nomos. Kraków.
Wojakowski D. 2007. Swojskość i obcość w zmieniającej się Polsce. Wydawnictwo IFiS PAN. Warszawa.
Zarycki Tomasz. 2013. Polskie dyskursy o ‘Wschodzie’ wewnętrznym i zewnętrznym – próba analizy krytycznej, w: Zarycki T. (red.), Polska Wschodnia i orientalizm, Warszawa: Scholar, s. 186-206.
Znaniecki F. 1990. Współczesne narody. PWN. Warszawa.

Publikacje naukowe osób prowadzących zajęcia związane z tematyką modułu:

Wojakowski Dariusz, Images of Slovakia in Narrations of the Polish Local Elites in the Borderland, in: Sociológia 2017, Vol. 49 (No. 6): pp. 694-713.
Wojakowski Dariusz, “Europe – region – town: cultural roots in narrations at southern Polish borderland” w: SOCIOLOGIAE ROMANEASCA, Vol. IX, No 1, Bucharest 2011: 141-153.
Wojakowski Dariusz, „Past, Conflict and Seeking of Reconciliation on the Polish-Ukrainian Borderland”, in: Kurczewski J. (ed.), Reconciliation in Bloodlands. Assessing Actions and Outcomes in Contemporary Central-Eastern Europe, Peter Lang Verlag, Frakfurt am Main 2014, pp. 271-300.
Wojakowski Dariusz, Boundary and borderland in traditional and new sociological paradigms, in: Opiłowska E., Kurcz Z., Roose, J. (eds) Advances in European Borderlands Studies, Baden-Baden 2017, Nomos, p. 19-33.
Wojakowski Dariusz, Kłopoty z pograniczem. Socjologia wobec tradycji i ponowoczesności, w: Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej. Organizacja i Zarządzanie, z. 65, rok 2013, s. 419-431.
Wojakowski Dariusz, Polacy i Ukraińcy – rzecz o pluralizmie i tożsamości na pograniczu. Nomos, Kraków 2002, s. 298.
Wojakowski Dariusz, Nowe szaty wielokulturowości – spektakle kulturowe i dyskursy potoczne, w: „Edukacja Międzykulturowa“ 2017, nr 2 (7), s. 67-77. DOI: 10.15804/em.2017.02.25
Wojakowski Dariusz, Czy marka miasta jest symbolem dominującym? Antropologiczna analiza wyobrażeń i praktyk marketingowych animatorów kultury i władz lokalnych na pograniczu, w: „Pogranicze. Studia Społeczne” 2018, t. 33, s. 167- 189.

Informacje dodatkowe:

Brak