Moduł oferowany także w ramach programów studiów:
Informacje ogólne:
Nazwa:
Antropologia kulturowa
Tok studiów:
2019/2020
Kod:
HKLT-1-202-s
Wydział:
Humanistyczny
Poziom studiów:
Studia I stopnia
Specjalność:
-
Kierunek:
Kulturoznawstwo
Semestr:
2
Profil:
Ogólnoakademicki (A)
Język wykładowy:
Polski
Forma studiów:
Stacjonarne
Strona www:
 
Prowadzący moduł:
prof. nadzw. dr hab. Trzcińska Izabela (trzcinska@agh.edu.pl)
Treści programowe zapewniające uzyskanie efektów uczenia się dla modułu zajęć

Celem zajęć jest przegląd głównych, klasycznych szkół antropologicznych oraz analiza wybranych problemów antropologii kulturowej. W ich trakcie analizowane są założenia metodologiczne, główne pojęcia, oraz wizje kultury charakterystyczne dla ewolucjonizmu, funkcjonalizmu, relatywizmu i interpretacjonizmu. Poza tym omawiane są problemy symbolu, rytuału, specyfiki gatunkowej człowieka i kulturowego konstruowania płci.

Opis efektów uczenia się dla modułu zajęć
Kod MEU Student, który zaliczył moduł zajęć zna i rozumie/potrafi/jest gotów do Powiązania z KEU Sposób weryfikacji i oceny efektów uczenia się osiągniętych przez studenta w ramach poszczególnych form zajęć i dla całego modułu zajęć
Wiedza: zna i rozumie
M_W001 zna podstawowe koncepcji teoretyczne dotyczące problematyki kultury oraz zależności zachodzących pomiędzy nimi, a zmianami zachodzącymi w różnych obszarach kultury w społeczeństwie KLT1A_W11, KLT1A_W12, KLT1A_W07 Egzamin,
Kolokwium
M_W002 zna podstawową terminologię nauk społecznych i humanistycznych KLT1A_W01 Egzamin,
Kolokwium
M_W003 dostrzega i potrafi wyjaśnić rolę, znaczenie kultury w procesach przemian zachodzących w społeczeństwie KLT1A_W12 Aktywność na zajęciach
Umiejętności: potrafi
M_U001 dostrzega zależności zachodzące pomiędzy zjawiskami kulturowymi i rozumie odmienne postrzeganie życia społecznego przez osoby pochodzące z różnych środowisk i kultur. KLT1A_U07, KLT1A_U20 Aktywność na zajęciach,
Egzamin,
Kolokwium
M_U002 dzięki zdobytej wiedzy o formach uczestnictwa w kulturze, o znaczeniu wartości i norm funkcjonujących w społeczeństwie nabywa kompetencje do publicznego wypowiadania się i wyrażania opinii KLT1A_U09 Aktywność na zajęciach
M_U003 potrafi dostrzegać i interpretować kulturowy dorobek człowieka, a także zjawiska zachodzące w wielokulturowym świecie KLT1A_U21 Aktywność na zajęciach,
Egzamin,
Kolokwium
Kompetencje społeczne: jest gotów do
M_K001 zna zakres posiadanej przez siebie wiedzy, rozumie potrzebę nieustannego dokształcania się i rozwoju zawodowego KLT1A_K02 Aktywność na zajęciach
Liczba godzin zajęć w ramach poszczególnych form zajęć:
SUMA (godz.)
Wykład
Ćwicz. aud
Ćwicz. lab
Ćw. proj.
Konw.
Zaj. sem.
Zaj. prakt
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
60 30 30 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Matryca kierunkowych efektów uczenia się w odniesieniu do form zajęć i sposobu zaliczenia, które pozwalają na ich uzyskanie
Kod MEU Student, który zaliczył moduł zajęć zna i rozumie/potrafi/jest gotów do Forma zajęć dydaktycznych
Wykład
Ćwicz. aud
Ćwicz. lab
Ćw. proj.
Konw.
Zaj. sem.
Zaj. prakt
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
Wiedza
M_W001 zna podstawowe koncepcji teoretyczne dotyczące problematyki kultury oraz zależności zachodzących pomiędzy nimi, a zmianami zachodzącymi w różnych obszarach kultury w społeczeństwie + + - - - - - - - - -
M_W002 zna podstawową terminologię nauk społecznych i humanistycznych + + - - - - - - - - -
M_W003 dostrzega i potrafi wyjaśnić rolę, znaczenie kultury w procesach przemian zachodzących w społeczeństwie + + - - - - - - - - -
Umiejętności
M_U001 dostrzega zależności zachodzące pomiędzy zjawiskami kulturowymi i rozumie odmienne postrzeganie życia społecznego przez osoby pochodzące z różnych środowisk i kultur. + + - - - - - - - - -
M_U002 dzięki zdobytej wiedzy o formach uczestnictwa w kulturze, o znaczeniu wartości i norm funkcjonujących w społeczeństwie nabywa kompetencje do publicznego wypowiadania się i wyrażania opinii + + - - - - - - - - -
M_U003 potrafi dostrzegać i interpretować kulturowy dorobek człowieka, a także zjawiska zachodzące w wielokulturowym świecie + - - - - - - - - - -
Kompetencje społeczne
M_K001 zna zakres posiadanej przez siebie wiedzy, rozumie potrzebę nieustannego dokształcania się i rozwoju zawodowego + + - - - - - - - - -
Nakład pracy studenta (bilans punktów ECTS)
Forma aktywności studenta Obciążenie studenta
Sumaryczne obciążenie pracą studenta 128 godz
Punkty ECTS za moduł 5 ECTS
Udział w zajęciach dydaktycznych/praktyka 60 godz
Przygotowanie do zajęć 28 godz
Samodzielne studiowanie tematyki zajęć 33 godz
Egzamin lub kolokwium zaliczeniowe 2 godz
Dodatkowe godziny kontaktowe 5 godz
Szczegółowe treści kształcenia w ramach poszczególnych form zajęć (szczegółowy program wykładów i pozostałych zajęć)
Wykład (30h):

Cel wykładu: Celem wykładu jest zaznajomienie studentów z ogólną tematyką antropologii kultury. Zagadnienia przedstawione podczas wykładu zostaną naświetlone nie tylko od strony antropologii kulturowej, ale także od strony antropologii biologicznej, oraz filozoficznej.
Podstawowe problemy:
1. Zajęcia wprowadzające. Antropologia kulturowa: geneza dyscypliny i jej podstawowe definicje. Antropologia kulturowa a antropologia biologiczna i filozoficzna. Dualizm pojęć natury i kultury.
2-3. Historia badań antropologicznych, nurty, szkoły i metody badawcze. Ewolucjonizm, dyfuzjonizm, funkcjonalizm, konfiguracjonizm (kulturalizm). Strukturalizm i poststrukturalizm, szkoły semiotyczne. Antropologia interpretatywna i symboliczna
4. Antropogeneza. Dylematy współczesności: teoria ewolucji, a tzw. „inteligentny projekt”: problem ideologizacji dyskusji naukowej. Teorie powstania człowieka i kwestia kryterium człowieczeństwa, anagenetyczne i kladogenetyczne modele ewolucji. Zmienność obrazu drzewa genealogicznego człowieka pod wpływem dokonujących się nieustannie odkryć naukowych. Dylemat neandertalczyka. Rola genetyki w koncepcjach antropogenezy. „Afrykańska Ewa”.
5 . Kultury prehistoryczne (solutrejska, oryniacka, magdaleńska). Sztuka, wyobrażenia świata w malarstwie jaskiniowym.
6-7. Społeczności zbieracko-łowieckie. Kompleks wierzeń szamańskich: pochodzenie i zakres. Postać szamana – cechy charakterystyczne, model postaci szamana. Wyobrażenie świata w koncepcjach archaicznych. Zagadnienie wyobrażeń archetypowych i ich trwałość. Problem socjalizacji w społeczeństwach pierwotnych. Problem interpretacji szamanizmu: badania nad odmiennymi stanami świadomości (S. Grof i. in., interpretacje semiotyczne, E. Novikowa).
8-9. Rewolucja neolityczna. Społeczności wczesnorolnicze i ogrodnicze – uwarunkowania materialne i duchowe. Zmiana kulturowa związana z przejściem na osiadły tryb życia. Kulty Wielkiej Bogini i matriarchat: współczesna dyskusja. Charakterystyczne cechy symbolizacji i mitologii epipaleolitycznych i społeczeństw pasterskich. Narodziny cywilizacji. Pierwsze cywilizacje, cechy wspólne
10. Kosmos i chaos. Przestrzeń w wyobrażeniach kultrowych. Mikrokosmos-mezokosmos-makrokosos.
11. Rodzina i systemy pokrewieństwa. Typy więzi rodzinnych. Problem samoidentyfikacji. Pokrewieństwo jako system symboliczny
12. Mit i rytuał. Definicje mitu. Zasadnicze typy mitologii i ich uwarunkowania symboliczne. Rytuały przejścia (A. van Gennepa i V. Turner). Współczesna rytualizacja życia.
13. Magia, religia nauka. Mana. Rodzaje magii (M. Mauss, E. Durkheim, Radcliffe Brown, B. Malinowski). Magia w historii cywilizacji Zachodu.
14. Problem psychofizyczny. Dotychczasowe propozycje rozwiązań: dualizm, monizm, epifenomenalizm. Podejście psychologii transpersonalnej i holistycznej. Śmierć w perspektywie antropologii biologicznej.
15. Inne antropologie: antropologia doświadczenia komunikacji, obrazu, widowiska, miasta.

Ćwiczenia audytoryjne (30h):

Celem zajęć jest przegląd głównych, klasycznych szkół antropologicznych oraz analiza wybranych problemów antropologii kulturowej. W ich trakcie analizowane są założenia metodologiczne, główne pojęcia, oraz wizje kultury charakterystyczne dla ewolucjonizmu, funkcjonalizmu, relatywizmu i interpretacjonizmu. Poza tym omawiane są problemy symbolu, rytuału, specyfiki gatunkowej człowieka i kulturowego konstruowania płci. Podporą dla rozważań teoretycznych jest bogaty materiał etnograficzny. Studenci czytają klasyczne studia kultur tradycyjnych oraz oglądają materiały filmowe przedstawiające zwyczaje egzotycznych ludów. W czasie zajęć odtwarzany jest także film dokumentalny dotyczący życia i badań Bronisława Malinowskiego, oraz film przedstawiający sylwetkę Jane Goodall i wyniki jej czterdziestoletnich, przełomowych dla nauki badań zwyczajów dzikich szympansów.
Kurs skorelowany jest z odbywającymi się w pierwszym semestrze ćwiczeniami do przedmiotu „Wstęp do kulturoznawstwa”, dlatego nie uwzględnia w programie strukturalizmu i postrukturalizmu, szeroko omówionych w trakcie zajęć ze „Wstępu”.
Dokładny program:
I. Specyfika człowieka jako gatunku. Człowiek a inne naczelne. Projekcja film udokumentalnyego„Żyjące dziko szympanse. W poszukiwaniu genów człowieka”, reż. Michael Boeckmann, 43 min.

Celem zajęć jest próba antropologicznego ujęcia specyfiki gatunkowej człowieka. Problem ten rozważany jest w oparciu o prezentowany materiał filmowy, oraz wiedzę wyniesioną przez studentów z innych kursów.

Literatura uzupełniająca:
A. Szyjewski, Etnologia religii, Kraków 2001, rozdz. V i VI (Biologiczne podstawy kultury i religii, Antropogeneza i geneza wierzeń religijnych) s. 133 – 206.
E. Nowicka, Świat człowieka – świat kultury, Warszawa 2007, rozdz. V (Geneza kultury), s. 180 – 225.
D. Morris, Naga małpa, Warszawa 1974.
J. Goodall, W cieniu człowieka, Warszawa 1974.
J. Goodall, Przez dziurkę od klucza; trzydzieści lat obserwacji szympansów nad potokiem Gombe, Warszawa 1995.
J. Diamond, Trzeci szympans; ewolucja i przyszłość zwierzęcia zwanego człowiekiem, Warszawa 1996.
T. Bielicki, O pewnej osobliwości człowieka jako gatunku, w: „Znak”, nr 1/1993.
Materiały dodatkowe:
Film dokumentalny „Żyjące dziko szympanse. W poszukiwaniu genów człowieka”, reż. Michael Boeckmann, 43 min.

II. Ewolucjonizm. Teoria magii Jamesa Frazera.
Podstawą dyskusji na tych zajęciach są fragmenty tekstu J.G. Frazera Złota gałąź. Omawiane i poddawane krytyce są główne założenia ewolucjonizmu antropologicznego oraz Frazerowska teoria magii i religii.
Lektura obowiązkowa:
J. G. Frazer, Złota gałąź, Warszawa 1965, Wstęp, s. 9-22, oraz rozdz. III, Magia sympatyczna, s. 37-69.

Literatura uzupełniająca
A. Barnard, Antropologia, Warszawa 2006, rozdz. III, Podejścia ewolucjonistyczne, s. 60 – 84
F. Barth, A. Gingrich, R. Parkin, S. Silverman, Antropologia. Jedna dyscyplina, cztery tradycje: brytyjska, niemiecka, francuska I amerykańska, Kraków 2007, Rozwój antropologii w Wielkiej Brytanii, 1830 – 1898, s. 11 – 22.
E. Krawczyk, Antropologia kulturowa. Klasyczne kierunki, szkoły i orientacje, Lublin 2003, rozdz. II, Ewolucjoniści i ewolucyjne schematy rozwojowe, s. 37-65.
A. Szyjewski, Etnologia religii, Kraków 2001, rozdz. III, Przejawy „myślenia nieoswojonego”, s. 72 – 111.
M. Buchowski, Magia i rytuał, Warszawa 1993.
B. Malinowski, Magia, mit, religia, Dzieła t. VII, Warszawa 1987.

III. Funkcjonalizm. Bronisław Malinowski i jego badania Wysp Trobrianda
Zajęcia podzielone są na trzy części. Pierwsza z nich poświęcona jest prezentacja sylwetki, metody i wyników badań Bronisława Malinowskiego. Druga analizie podstawowych założeń funkcjonalizmu jako typu refleksji antropologicznej. Trzecia omówieniu najbardziej charakterystycznych cech kultury Wysp Trobrianda. W trakcie zajęć projekcja filmu dokumentalnego „Szlachetny dzikus”, reż. Jerzy Domaradzki, 53 min.
Lektura obowiązkowa
B. Malinowski, Argonauci Zachodniego Pacyfiku. Relacje o Poczynaniach i przygodach krajowców z Nowej Gwinei, Warszawa 1986, Wprowadzenie, s. 27-58
Tenże, Życie seksualne dzikich w północno-zachodniej Melanezji, rozdz. VII Płodzenie i ciąża w wierzeniach i zwyczajach krajowców, s. 279-316.

Literatura uzupełniająca
B. Malinowski, Dzieła, Warszawa (różne podtytuły, różne wydania).
A. Barnard, Antropologia, Warszawa 2006, rozdz. V, Funkcjonalizm i funkcjonalizm strukturalny, s. 100 – 122.
F. Barth, A. Gingrich, R. Parkin, S. Silverman, Antropologia. Jedna dyscyplina, cztery tradycje: brytyjska, niemiecka, francuska I amerykańska, Kraków 2007, Malinowski i Radcliffe-Brown, 1920-1945, s. 22-34.
E. Krawczyk, Antropologia kulturowa. Klasyczne kierunki, szkoły i orientacje, Lublin 2003, rozdz. IV, Nurt funkcjonalistyczny w antropologii, 83-106.
M. Flis, A. K. Paluch (red.), Antropologia społeczna Bronisława Malinowskiego, Warszawa 1982.
J. Tokarska – Bakir, Malinowski jako paradoks kłamcy, w: Respublica Nowa, 11/2002
B. Olszewska-Dyoniziak, Bronisław Malinowski, twórca nowoczesnej antropologii społecznej, Zielona Góra 1996.
A. Krzyżaniak-Gumowska, Trobriandy “Życie seksualne dzikich” – wiek później
Dar magii ogrodowej, „Polityka” 12 czerwca 2010, wydanie internetowe: http://www.polityka.pl/swiat/obyczaje/1506188,1,trobriandy-zycie-seksualne-dzikich—-wiek-pozniej.read

IV. Funkcjonalizm (2). Wymiana darów w społeczeństwach pierwotnych.
Teksty Bronisława Malinowskiego i Marcela Maussa są podstawą do dyskusji nad pojęciem i znaczeniem daru w społeczeństwach pierwotnych, oraz ich interpretacją funkcjonalistyczną. Przedmiotem analizy są zjawiska wymiany u Pigmejów (wzajemne dary rodzin łączących się poprzez małżeństwo), Trobriandczyków (wymiana kula) i Kwakiutlów (potlacz). Ilustracją zajęć jest materiał fotograficzny – archiwalne zdjęcia potlaczu u Kwakiutlów i kula na Wyspach Trobrianda.

Lektura obowiązkowa:
B. Malinowski, Argonauci Zachodniego Pacyfiku. Relacje o Poczynaniach i przygodach krajowców z Nowej Gwinei, Warszawa 1986, rozdz. III Istota Kula, s. 126-155.
M. Mauss, Szic o darze. Forma i podstawa wymiany w społeczeństwach archaicznych, w: E. Nowicka (red.) Świat człowieka, świat kultury. Antologia tekstów klasycznej antropologii, Warszawa 2007, s. 107-169.

Literatura uzupełniająca: patrz literatura do zajęć nr. III
M. Mauss, E. Durkheim, Socjologia i antropologia, Warszawa 1973.
M. Mauss, H. Hubert, Esej o naturze i funkcji ofiary, Kraków 2005.
Materiały dodatkowe:
Materiał fotograficzny na temat potlaczu i kula.
Strona internetowa poświęcona kulturze Kwakiutlów, dostępna pod adresem www.lanecc.edu/library/don/copper.htm

V. Relatywizm. Ruth Benedict i Margared Mead.
Teksty Benedict i Mead są głównym punktem odniesienia w dyskusji nad specyfiką i głównymi pojęciami relatywizmu jako nurtu refleksji antropologicznej.

Lektura obowiązkowa:
R. Benedict, Wzory kultury, Warszawa 2002, II Różnorodność kultur, III Integracja kultur, s. 100-139.
M. Mead, Dojrzewanie na Samoa, w: E. Nowicka (red.) Świat człowieka, świat kultury. Antologia tekstów klasycznej antropologii, Warszawa 2007, s. 474-506.

Literatura uzupełniająca:
R. Benedict, Chryzantema i miecz: wzory kultury japońskiej, Warszawa 2003.
A. Barnard, Antropologia, Warszawa 2006, rozdz. VII, Od relatywizmu do kognitywistyki, s. 146 – 170.
F. Barth, A. Gingrich, R. Parkin, S. Silverman, Antropologia. Jedna dyscyplina, cztery tradycje: brytyjska, niemiecka, francuska I amerykańska, Kraków 2007, Krąg Boasa i narodziny antropologii kulturowej, s. 287 – 306.
E. Krawczyk, Antropologia kulturowa. Klasyczne kierunki, szkoły i orientacje, Lublin 2003, rozdz. V, Amerykańska szkoła kultury i osobowości, s. 107 – 127.
C. Geertz, My/Nie-My, czyli aMerYka-NIE aMerYka, w: Cliford Geertz, Dzieło i życie, Warszawa 2000, s.141-174.

VI. Relatywizm (2) . Koncepcja języka Edwarda Sapira i Benjamina Whorfa
Tematem zajęć jest relatywistyczne ujęcie problemu języka. Omawiana jest Sapirowska koncepcja języka i nieświadomego modelowania zachowań społecznych, hipoteza Sapira – Whorfa, struktura i metafizyka języka Indian Hopi.
Lektura obowiązkowa:
E. Sapir, Nieświadome modelowanie zachowań w społeczeństwie, w: E. Nowicka (red.) Świat człowieka, świat kultury. Antologia tekstów klasycznej antropologii, Warszawa 2007, s. 421-434
B.L. Whorf, Model uniwersum Indian, w: E. Nowicka (red.) Świat człowieka, świat kultury. Antologia tekstów klasycznej antropologii, Warszawa 2007 s. 435-441.

Literatura uzupełniająca:
B. L. Whorf, Język, myśl i rzeczywistość, Warszawa 1982.
E. Sapir, Kultura, język, osobowość, Warszawa 1978.
A. Paluch, 1990, Mistrzowie antropologii społecznej, Warszawa 1990, s.178-203.
J. Adamowska, S. Niebrzegowska, W zwierciadle języka i kultury, Lublin 1999.
P. Bytniewski, Język i kultura w koncepcji E. Sapira i B.L. Whorfa, w: J. Puzina, J. Bartmiński, Język a kultura, tom 2, Zagadnienia leksykalne i aksjologiczne, Wrocław 1991
D. Chandler, The Sapir – Whorf Hypotesis, dostępne pod linkiem
www.aber.ac.uk/media/Documents/short/whorf.html
Wendland M., Relatywizm komunikacyjny a problem międzykulturowego porozumienia, dostępne pod linkiem www.hc.amu.edu.pl/numery/2/homocommunicativus2.pdf

VII. Interpretatywna teoria kultury Clifforda Geertza (1)
Przedmiotem zajęć są główne założenia interpretacjonizmu i charakterystyczna dla niego wizja kultury i antropologii. Wizja ta jest znacząco odmienna od omawianych do tej pory ze względu na pewien rys postmodernistyczny. Odsłonięcie tej różnicy jest jednym z zadań dyskusji.

Lektura obowiązkowa:
C. Geertz, Opis gęsty – w stronę interpretatywnej teorii kultury, w: M. Kempny, E. Nowicka (red) Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej, Warszawa 2005, s. 35-59.
Literatura uzupełniająca:
C. Geertz, Interpretacja kultur. Wybrane eseje, Kraków 2005.
C. Geertz, Negara. Państwo-teatr na Bali w XIX wieku, Kraków 2006.
C. Geertz, Wiedza lokalna. Dalsze eseje z zakresu antropologii interpretatywnej, Kraków 2005.
C. Geertz, Dzieło i życie. Antropolog jako autor, Warszawa 2000.
C. Geertz, Zastane światło. Antropologiczne refleksje na tematy filozoficzne, Kraków 2003.
C. Geertz, „Anty-relatywizm”, w: Buchowski Michał (red.) Amerykańska antropologia postmodernistyczna. Warszawa 1999, s. 38-63.
C. Geertz, O gatunkach zmąconych (Nowe konfiguracje myśli społecznej), w: R. Nycz (red.), Postmodernizm. Antologia przekładów, Kraków 1996, s. 214-236.
A. Barnard, Antropologia, Warszawa 2006, rozdz. X, Podejścia interpretacyjne i postmodernistyczne, s. 213 – 239.
B. Olszewska-Dyoniziak, Co to jest postmodernizm w antropologii, w: B. Olszewska-Dyoniziak (red.), Antropologiczne wizje kultury, Ustroń 2004, s. 209-222.
Materiały dodatkowe:
Wywiad z Cliffordem Geertzem na youtube, dostępny pod linkami:
Cz. I www.youtube.com/watch?v=3dQDx3axrDs&feature=channel
Cz. II www.youtube.com/watch?v=d6FftV-XGV0&feature=channel

VIII. Interpretatywna teoria kultury Clifforda Geertza (2)

Lektura obowiązkowa: C. Geertz “Głęboka gra: walki kogutów na Bali”.

IX. Symbol i symbolizm w antropologii
Przedmiotem zajęć jest symbol jako przedmiot badań antropologicznym. Pierwsza część zajęć jest poświęcona analizie definicji i struktury symbolu w ujęciu Turnerowskim. Druga, Ortnerowskiej koncepcji symbolu kardynalnego.

Lektura obowiązkowa:
V. W. Turner, Badania nad symbolami, w: M. Kempny, E. Nowicka (red.), Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej, Warszawa 2005, s. 85-106.
S. Ortner, O symbolach kardynalnych, w: M. Kempny, E. Nowicka (red.), Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej, Warszawa 2005, s. 106-117

Lektura uzupełniająca
V. Turner, Las symboli. Aspekty rytuałów u ludu Ndembu, Kraków 2007.
V. Turner, Gry społeczne, pola i metafory. Symboliczne działanie w społeczeństwie, Kraków 2005 .
V. Turner, Od rytuału do teatru, Warszawa 2006.
V. Turner, Proces rytualny. Struktura i antystruktura, Warszawa 2010.
V. Turner, E. Turner, Obraz i pielgrzymka w kulturze chrześcijańskiej, Kraków 2009.
M. Deflem, Rytuał, anty-struktura i religia, czyli Victora Turnera procesualna analiza symboli, artykuł dostępny pod linkiem www.victorturner.webpark.pl/opus.html

X. Rytuał jako przedmiot badań antropologicznych.
Ryty przejścia
Na zajęciach omawiana jest forma i atrybuty obrzędów przejścia, oraz pojęcia liminalności i communitas. Ilustracją do teorii, obok przykładów podawanych przez Turnera, jest materiał filmowy ukazujący ryty przejścia w społeczeństwach pierwotnych i w kulturze zachodniej.

Lektura obowiązkowa:
V. Turner, Proces rytualny. Struktura i antystruktura, Warszawa 2010, rozdz. III, Liminalność i communitas, s. 115 – 142.

Lektura uzupełniająca:
Patrz zajęcia nr. IX
A. van Gennep, Obrzędy przejścia, Warszawa 2006.
R. A. Rappaport, Rytuał i religia w rozwoju ludzkości, Kraków 2007.
K. Podębski, Socjologia podróży, Poznań 2005, część: Pielgrzymowanie, rites de passage, sacrum, poszukiwanie tożsamości: Victor Turner, Eric Cohen, Nelson Graburn.
Materiały dodatkowe:
Film dokumentalny „Tabu”, cz. IV „Obrzędy przejścia”, prod. National Geographic (40 min.)

XI. Rytuał jako przedmiot badań antropologicznych (2).
Problem nieczystości.
Tematem zajęć jest nieczystość w ujęciu antropologicznym. W oparciu o tekst Mary Douglas rozważane są dwa alternatywne jej pojęcia – krytykowane przez autorkę tekstu, zakładające pomieszanie pojęcia nieczystości i sacrum w umysłowości pierwotnej, oraz prezentowane przez Douglas – utożsamiające pojęcie nieczystości z anomalią. Ze szczególną uwagą analizowany jest przykład rozumienia nieczystości w starożytnych Izraelitów, którego ilustracją jest Księga Kapłańska.

Lektura obowiązkowa:
M. Douglas, Czystość i zmaza, Warszawa 2007, s. 51-96.

Lektura uzupełniająca:
M. Douglas, Symbole naturalne. Rozważania o kosmologii, Kraków 2004.
M. Douglas, Ukryte znaczenia. Wybrane szkice antropologiczne, Kęty 2007.
M. Douglas, Profile kultury, w: M. Kempny, E. Nowicka (red.) Badanie kultury: elementy teorii antropologicznej, 2003, s. 149-169
Materiały dodatkowe:
Wywiad z Mary Douglas na youtube dostępny pod linkiem
www.youtube.com/watch?v=yeoYjMekgZY&feature=channel

XII. Antropologiczna refleksja nad zagadnieniem płci.
Przedmiotem rozważań jest problem kulturowej konstrukcji płci, jej performatywności i uwikłania w relacje władzy.

Lektura obowiązkowa:
J. Butler, Uwikłani w płeć. Feminizm i polityka tożsamości, Warszawa 2008, Przedmowa, s. s. 11-32, rozdz. I, Kobiety jako przedmiot feminizmu, s.43-49, rozdz. II, Obowiązkowy porządek biologicznej płci/ kulturowej płci/ pragnienia, s. 50-53.

Literatura uzupełniająca:
J. Butler, Walczące słowa. Mowa nienawiści i polityka performatywu, Warszawa 2010.
J. Butler, Żądanie Antygony. Rodzina między życiem a śmiercią, Kraków 2010.
S. B. Ortner, Czy kobieta ma się tak do mężczyzny jak “natura” do “kultury”?, w: T. Hołówka (red.), Nikt nie rodzi się kobietą, Warszawa 1992.
H. Moore, Płeć kulturowa i status – wyjaśnienie sytuacji kobiet, w: M. Kempny, E. Nowicka (red.), Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej, Warszawa 2005, s. 309-339.
A. Barnard, Antropologia, Warszawa 2006, rozdział IX, Postrukturaliści, feministki i (inni) niezależni badacze, s. 191 – 213.
R. Hryciuk, A. Kościańska (red.), Gender. Perspektywa antropologiczna, Warszawa 2007.
C. Owens, Dyskurs Innych: feministki i postmodernizm, w: R. Nycz (red.), Postmodernizm. Antologia przekładów, Kraków 1996, s. 421-452.

XIII. Ponowoczesność jako przedmiot badań antropologicznych.
Ostatnie zajęcia z tekstem poświęcone są antropologicznej analizie ponowoczesności i ponowoczesnych wzorów osobowości. Część zajęć przeznaczona jest na podsumowanie całego semestru.

XIV. Kolokwium zaliczeniowe.

Pozostałe informacje
Metody i techniki kształcenia:
  • Wykład: Treści prezentowane na wykładzie są przekazywane w formie prezentacji multimedialnej w połączeniu z klasycznym wykładem tablicowym wzbogaconymi o pokazy odnoszące się do prezentowanych zagadnień.
  • Ćwiczenia audytoryjne: Podczas zajęć audytoryjnych studenci na tablicy rozwiązują zadane wcześniej problemy. Prowadzący na bieżąco dokonuje stosowanych wyjaśnień i moderuje dyskusję z grupą nad danym problemem.
Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu:

Wynik egzaminu, obecność na zajęciach – dopuszczenie do terminu poprawkowego jest analogiczne do warunków terminu pierwszego.

Zasady udziału w zajęciach:
  • Wykład:
    – Obecność obowiązkowa: Nie
    – Zasady udziału w zajęciach: Studenci uczestniczą w zajęciach poznając kolejne treści nauczania zgodnie z syllabusem przedmiotu. Studenci winni na bieżąco zadawać pytania i wyjaśniać wątpliwości. Rejestracja audiowizualna wykładu wymaga zgody prowadzącego.
  • Ćwiczenia audytoryjne:
    – Obecność obowiązkowa: Tak
    – Zasady udziału w zajęciach: Studenci przystępując do ćwiczeń są zobowiązani do przygotowania się w zakresie wskazanym każdorazowo przez prowadzącego (np. w formie zestawów zadań). Ocena pracy studenta może bazować na wypowiedziach ustnych lub pisemnych w formie kolokwium, co zgodnie z regulaminem studiów AGH przekłada się na ocenę końcową z tej formy zajęć.
Sposób obliczania oceny końcowej:

Antropologia kultury
Wynik egzaminu pisemnego – 90%,
uczestnictwo i aktywność na zajęciach – 10%
warunkiem dopuszczenia do testu jest zaliczenie ćwiczeń (test końcowy)
Na ocenę z ćwiczeń składa się wynik kolokwium (test końcowy) 80% oraz aktywność i systematyczna praca na zajęciach udokumentowana krótkimi kartkówkami 20%.

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach:

student musi zgłosić się na konsultacje w celu ustalenia zakresu materiału

Wymagania wstępne i dodatkowe, z uwzględnieniem sekwencyjności modułów :

brak

Zalecana literatura i pomoce naukowe:

Antropologia kultury, Zagadnienia i wybór tekstów, red. A. Mencwel, Warszawa 2005.
Barnard A., Antropologia. Zarys teorii i historii, Warszawa 2006.
Brozi K.. J., Antropologia kulturowa. Wprowadzenie, t. 1- 2., Lublin 1992-1993.
Burszta W. J., Antropologia kultury. Tematy, teorie, interpretacje, Poznań 1998.
Foley R., Zanim człowiek stał się człowiekiem, Warszawa 2001.
Gajda J., Antropologia kulturowa, cz. 1-2, Kraków 2008.
Hann Ch., Antropologia społeczna, Kraków 2008
Krawczak E., Antropologia kulturowa. Klasyczne kierunki, szkoły i orientacje, Lublin 2007.
Levi-Strauss C., Antropologia strukturalna, PIW, Warszawa 1970.
Mauss M., Szkic o darze. Forma i podstawa wymiany w społeczeństwach archaicznych.
Mauss M., Socjologia i antropologia, Warszawa 1973.
Szyjewski A., Etnologia religii, Kraków 2001
Turner V., Proces rytualny. Struktura i antystruktura, przeł. E. Dzurak, PIW, Warszawa 2010.
Whorf B.L., Język, myśl i rzeczywistość, Warszawa 1992.
Zalewski G., Psychologiczne modele świadomości i samoświadomości, Białystok 1992.

Publikacje naukowe osób prowadzących zajęcia związane z tematyką modułu:

O duchowości inaczej. Coaching w perspektywie przemian kultury współczesnej, Polish Journal of Arts and Culture, MONOGRAFIE II, Kraków 2013

Obraz, mapa i hybryda. Kulturowe aspekty przedstawiania świata, „Polish Journal of the Arts and Culture” 8 (5/2013).

Gregory Bateson i nowa duchowość, w: Humanistyczne wyzwania ekologii umysłu: Gregory Bateson w Polsce. The Challenge for Humanities: the Ecology of Mind. Gregory Bateson in Poland, red. M. Jaworska- Witkowska, L. Witkowski, Warszawa 2016, s. 422-454

Informacje dodatkowe:

Brak