Moduł oferowany także w ramach programów studiów:
Informacje ogólne:
Nazwa:
Humanistyka cyfrowa
Tok studiów:
2019/2020
Kod:
HKLT-1-402-s
Wydział:
Humanistyczny
Poziom studiów:
Studia I stopnia
Specjalność:
-
Kierunek:
Kulturoznawstwo
Semestr:
4
Profil:
Ogólnoakademicki (A)
Język wykładowy:
Polski
Forma studiów:
Stacjonarne
Strona www:
 
Prowadzący moduł:
dr Olszewska Anna (aolsz@agh.edu.pl)
Treści programowe zapewniające uzyskanie efektów uczenia się dla modułu zajęć

Omówienie podstawowych metod analityki kulturowej w zakresie analizy tekstów oraz metadanych repozytoriów muzealno – bibliotecznych.

Opis efektów uczenia się dla modułu zajęć
Kod MEU Student, który zaliczył moduł zajęć zna i rozumie/potrafi/jest gotów do Powiązania z KEU Sposób weryfikacji i oceny efektów uczenia się osiągniętych przez studenta w ramach poszczególnych form zajęć i dla całego modułu zajęć
Wiedza: zna i rozumie
M_W001 Posiada wiedzę na temat technologii informatycznych i audiowizualnych. KLT1A_W24 Wykonanie ćwiczeń
M_W002 Rozumie istotę społeczeństwa informacyjnego i jego kulturowych, ekonomicznych, technologicznych i społecznych uwarunkowań oraz zależności między technologią i zmianami zachodzącymi w społeczeństwie i kulturze. KLT1A_W21 Wykonanie ćwiczeń
Umiejętności: potrafi
M_U001 Rozumie istotę społeczeństwa informacyjnego i potrafi scharakteryzować przemiany życia społecznego pod wpływem nowoczesnej technologii. KLT1A_U23 Wykonanie ćwiczeń
Kompetencje społeczne: jest gotów do
M_K001 Ma świadomość znaczenia humanistyki dla rozumienia współczesnych procesów społecznych, politycznych, gospodarczych i kulturowych. KLT1A_K09 Wykonanie ćwiczeń
Liczba godzin zajęć w ramach poszczególnych form zajęć:
SUMA (godz.)
Wykład
Ćwicz. aud
Ćwicz. lab
Ćw. proj.
Konw.
Zaj. sem.
Zaj. prakt
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
30 0 0 0 0 0 0 0 0 15 0 0
Matryca kierunkowych efektów uczenia się w odniesieniu do form zajęć i sposobu zaliczenia, które pozwalają na ich uzyskanie
Kod MEU Student, który zaliczył moduł zajęć zna i rozumie/potrafi/jest gotów do Forma zajęć dydaktycznych
Wykład
Ćwicz. aud
Ćwicz. lab
Ćw. proj.
Konw.
Zaj. sem.
Zaj. prakt
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
Wiedza
M_W001 Posiada wiedzę na temat technologii informatycznych i audiowizualnych. - - - - - - - - + - -
M_W002 Rozumie istotę społeczeństwa informacyjnego i jego kulturowych, ekonomicznych, technologicznych i społecznych uwarunkowań oraz zależności między technologią i zmianami zachodzącymi w społeczeństwie i kulturze. - - - - - - - - + - -
Umiejętności
M_U001 Rozumie istotę społeczeństwa informacyjnego i potrafi scharakteryzować przemiany życia społecznego pod wpływem nowoczesnej technologii. - - - - - - - - + - -
Kompetencje społeczne
M_K001 Ma świadomość znaczenia humanistyki dla rozumienia współczesnych procesów społecznych, politycznych, gospodarczych i kulturowych. - - - - - - - - + - -
Nakład pracy studenta (bilans punktów ECTS)
Forma aktywności studenta Obciążenie studenta
Sumaryczne obciążenie pracą studenta 30 godz
Punkty ECTS za moduł 1 ECTS
Udział w zajęciach dydaktycznych/praktyka 30 godz
Szczegółowe treści kształcenia w ramach poszczególnych form zajęć (szczegółowy program wykładów i pozostałych zajęć)
Zajęcia warsztatowe (15h):
Analiza tekstów

Analiza tekstów, z wykorzystaniem narzędzi do opracowywania korpusów tekstowych, stworzonych w ramach konsorcjum CLARIN-PL.

1) Wprowadzenie do korpusów językowych:
– Narodowy Korpus Języka Polskiego
– Monitorujące korpusy porównawcze: Monco-PL i Monco-EN
– Korpus równoległy: Paralela
– Korpusy języka mówionego: Spokes
– Chronologiczny Korpus Polskich Tekstów Prasowych (1945-1954): ChronoPress

- Omówienie różnic między nimi oraz wyjaśnienie podstawowych pojęć (konkordancje, kolokacje, słowa kluczowe, listy frekwencyjne), które są z nimi związane oraz wprowadzenie do ich zastosowań w naukach humanistycznych oraz społecznych.
- Zadania mające na celu przećwiczenie ich przeszukiwania z wykorzystaniem ich specyficznego języka zapytań, umożliwiającego stosowanie rozszerzeń morfologicznych oraz ortograficznych, wyszukiwanie wariantów leksykalnych i elastycznych związków frazeologicznych. Zob.: http://www.nkjp.uni.lodz.pl/help.jsp
- Wizualizacja danych ilościowych (np. statystyk zdań, wyrazów, szeregów czasowych) za pomocą wbudowanych narzędzi, eksport wyników do postaci plików arkuszy kalkulacyjnych, generowanie skompresowanych odsyłaczy do wyników, w celu łatwiejszego ich odtwarzania i dzielenia się nimi.

2) Stworzenie własnego korpusu tekstowego przy pomocy narzędzia Korpusomat. Przeszukiwanie własnego korpusu przy pomocy poznanego już języka zapytań oraz wyznaczenie podstawowych statystyk korpusu: listy frekwencyjnej pojedynczych wyrazów oraz bardziej złożonych terminów charakteryzujących stworzony korpus.

3) Ekstrakcja słów kluczowych oraz kategorii tematycznych z dowolnego tekstu, za pomocą narzędzia WiKNN Classifier

4) Narzędzie do analizy i wizualizacji łączliwości frazeologicznej wyrazów HASK

- Porównanie kolokatora HASK (stworzonego na podstawie polskiego korpusu NKJP) z jego anglojęzycznym odpowiednikiem HASK-EN (stworzonym na bazie Brytyjskiego Korpusu Narodowego BNC) oraz próba ujęcia go w perspektywie narzędzia do badań kulturoznawczych (ćwiczenie polegające na porównaniu łączliwości frazeologicznej tych samych wyrazów w języku polskim i angielskim oraz interpretacja wyników w kontekście różnic i podobieństw kulturowych)
- Generacja i analiza grafów kolokacji za pomocą narzędzia Kolozaurus

5) Wprowadzenie do aplikacji LEM (Literary Exploratory Machine, czyli system eksploracji tekstów literackich), będącego narzędziem do przetwarzania tekstów literackich w języku polskim w celu wydobywania z nich informacji statystycznych.
Ćwiczeniom zostanie poddane:
- lematyzacja (wyznaczenie dla każdego słowa jego morfologicznej formy podstawowej – lematu)
- przypisanie każdemu lematowi odpowiadającej mu części mowy na podstawie znacznika NKJP
- charakteryzacja wyznaczonych w tekście czasowników (liczba/czas/osoba/rodzaj)
- stworzenie posortowanej listy nazw własnych
- opracowanie statystyk dotyczących procentowego udziału lematów i form gramatycznych w całym korpusie
- wyznaczenie nazw własnych oraz określenie ich liczebności w poszczególnych dokumentach
- analiza stylometryczna

6) Dodatkowe:
- Stworzenie korpusu tweetów, samodzielnie pobranych za pomocą aplikacji TAGS
- Wizualizacja tweetów (stworzenie m.in. wykresów w postaci szeregów czasowych) przy pomocy narzędzia Tebleau Public
- Wizualizacja konkordancji dowolnych tekstów przy pomocy “Drzew wyrazów”, word trees: https://www.jasondavies.com/wordtree/

Zajęcia warsztatowe (15h):
Repozytoria cyfrowe i humanistyka śledcza

Przygotowanie do pracy w zespołach zajmujących się archiwizacją i udostępnianiem w formie cyfrowej zabytków piśmiennictwa oraz kolekcji muzealnych. W trakcie zajęć uczestnicy będą mieli okazję zapoznać się z zasadami działania repozytoriów cyfrowych, poznać aplikacje, które umożliwiają ich konstrukcję oraz pełne wykorzystanie.
Omówione zostaną wybrane przykłady projektów digitalizacji (m.in. Polona, Bernstein Memory of Paper, Cyfrowa Małopolska, Artiste, PAUart, Forensic Architecture, British LibraryLabs). Historie ich powstawania pozwolą na zaprezentowanie zadań i narzędzi wykorzystywanych we obszarze humanistyki cyfrowej cyfrowym.

Praca projektowa polegać będzie na opracowaniu metod digitalizacji wskazanej grupy artefaktów. Prezentacja projektów przewidziana jest podczas zajęć

1. repozytoria cyfrowe: dla kogo? kiedy?
2. jak powstają wirtualne kolekcje:
– metody pozyskiwania danych
– metody porządkowania i opisu obiektów (metadane, trezaurusy, format MARC)
– praktyka publikacji zbiorów (open source, wizualizacje i mapowanie zasobów, współpraca z użytkownikami)
3. Humanistyka w działaniu: repozytorium cyfrowe jako narzędzie humanistyki śledczej

Pozostałe informacje
Metody i techniki kształcenia:
  • Zajęcia warsztatowe: Metody aktywizujące: dyskusja dydaktyczna, metoda przypadków.
  • Zajęcia warsztatowe: Metody aktywizujące: dyskusja dydaktyczna, metoda przypadków
Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu:

Sposób zaliczenia: praca na zajęciach – wykonanie ćwiczeń. Warunkiem dopuszczenia do zaliczenia jest obecność na zajęciach, dopuszczalna absencja 2h. Zaliczenia poprawkowe odbywają się na tych samych warunkach co zaliczenie terminu pierwszego.

Zasady udziału w zajęciach:
  • Zajęcia warsztatowe:
    – Obecność obowiązkowa: Tak
    – Zasady udziału w zajęciach: obecność, wykonanie ćwiczeń
  • Zajęcia warsztatowe:
    – Obecność obowiązkowa: Tak
    – Zasady udziału w zajęciach: obecność, wykonanie ćwiczeń
Sposób obliczania oceny końcowej:

średnia z ocen uzyskanych za wykonanie poszczególnych ćwiczeń

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach:

Samodzielne opracowanie i prezentacja wybranych zagadnień w trybie konsultacji.

Wymagania wstępne i dodatkowe, z uwzględnieniem sekwencyjności modułów :

brak

Zalecana literatura i pomoce naukowe:

Davidson, C. N., & Savonick, D. (2016). Digital Humanities. The Oxford Handbook of Interdisciplinarity, 159-172

dodatkowe:

Solska, E. (2017). Nowa Respublica Litteraria? Humanistyka cyfrowa jako metaorientacja współczesnych badań humanistycznych. Roczniki Kulturoznawcze, 7(1), 99-118.

Przastek-Samokowa, M. (2016). „Czym jest humanistyka cyfrowa? Pole semantyczne pojęcia (zarys).”. Zagadnienia Informacji Naukowej. Studia Informacyjne, 54(2), 82-93.

Olszewska, A., & Gancarczyk, J. (2017, October). Digital humanities using content-based image retrieval: The Visual Studies Toolkit. In 2017 International Conference on Behavioral, Economic, Socio-cultural Computing (BESC) (pp. 1-3). IEEE.

Publikacje naukowe osób prowadzących zajęcia związane z tematyką modułu:

Olszewska, A., & Gancarczyk, J. (2017, October). Digital humanities using content-based image retrieval: The Visual Studies Toolkit. In 2017 International Conference on Behavioral, Economic, Socio-cultural Computing (BESC) (pp. 1-3). IEEE.

Olszewska, A., & Gancarczyk, J. (2018). MUSEUM AS A VISUAL LAB? CULTURE-TECHNOLOGY NETWORKS IN CBIR PROJECTS. Studia Humanistyczne AGH, 16(2), 67-88.

Informacje dodatkowe:

Brak