Moduł oferowany także w ramach programów studiów:
Informacje ogólne:
Nazwa:
Semiotyka
Tok studiów:
2019/2020
Kod:
HKLT-1-403-s
Wydział:
Humanistyczny
Poziom studiów:
Studia I stopnia
Specjalność:
-
Kierunek:
Kulturoznawstwo
Semestr:
4
Profil:
Ogólnoakademicki (A)
Język wykładowy:
Polski
Forma studiów:
Stacjonarne
Prowadzący moduł:
prof. dr hab. Skowronek Katarzyna (kskowronek85@gmail.com)
Treści programowe zapewniające uzyskanie efektów uczenia się dla modułu zajęć

Kurs poświęcony jest wiedzy na temat znaków i systemów kodowych w kulturze i komunikacji. Student zapoznaje się z najbardziej znanymi teoriami znaku, ich typologią i funkcjonowaniem. Analizuje ich obecność w różnych systemach kulturowych.

Opis efektów uczenia się dla modułu zajęć
Kod MEU Student, który zaliczył moduł zajęć zna i rozumie/potrafi/jest gotów do Powiązania z KEU Sposób weryfikacji i oceny efektów uczenia się osiągniętych przez studenta w ramach poszczególnych form zajęć i dla całego modułu zajęć
Wiedza: zna i rozumie
M_W001 Student wie, jakie są podstawowe elementy znakowe funkcjonujące w kulturze dawnej i współczesnej KLT1A_W11, KLT1A_W01, KLT1A_W03 Esej,
Aktywność na zajęciach,
Egzamin
M_W002 Student wie, jakie są aktualne problemy kulturowe (religijne, etniczne, światopoglądowe) i zna podstawowe teorie znaku z punktu widzenia logiki, semiotyki, antropologii KLT1A_W11, KLT1A_W06, KLT1A_W07 Egzamin
M_W003 Zna i rozumie znaczenie refleksji i krytycznej analizy nad literaturą współczesną i jej wpływu na kształt obecnej kultury i przemian jakie się w dokonują współcześnie w udziale i tworzeniu kultury KLT1A_W07 Egzamin
Umiejętności: potrafi
M_U001 Student umie analizować różne wytwory współczesnej kultury KLT1A_U04 Esej,
Egzamin
M_U002 Student umie interpretować i twórczo oceniać różne wytwory współczesnej kultury KLT1A_U04, KLT1A_U05 Esej,
Egzamin
M_U003 Student umie samodzielnie wypowiadać własne sądy na tematy związane ze współczesną kulturą – w formie ustnej i pisemnej KLT1A_U10, KLT1A_U13 Esej,
Egzamin
Kompetencje społeczne: jest gotów do
M_K001 Student umie publicznie wypowiadać się na tematy związane ze współczesną kulturą i jej wytworami KLT1A_K09 Egzamin
Liczba godzin zajęć w ramach poszczególnych form zajęć:
SUMA (godz.)
Wykład
Ćwicz. aud
Ćwicz. lab
Ćw. proj.
Konw.
Zaj. sem.
Zaj. prakt
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
30 30 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
Matryca kierunkowych efektów uczenia się w odniesieniu do form zajęć i sposobu zaliczenia, które pozwalają na ich uzyskanie
Kod MEU Student, który zaliczył moduł zajęć zna i rozumie/potrafi/jest gotów do Forma zajęć dydaktycznych
Wykład
Ćwicz. aud
Ćwicz. lab
Ćw. proj.
Konw.
Zaj. sem.
Zaj. prakt
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
Wiedza
M_W001 Student wie, jakie są podstawowe elementy znakowe funkcjonujące w kulturze dawnej i współczesnej + - - - - - - - - - -
M_W002 Student wie, jakie są aktualne problemy kulturowe (religijne, etniczne, światopoglądowe) i zna podstawowe teorie znaku z punktu widzenia logiki, semiotyki, antropologii + - - - - - - - - - -
M_W003 Zna i rozumie znaczenie refleksji i krytycznej analizy nad literaturą współczesną i jej wpływu na kształt obecnej kultury i przemian jakie się w dokonują współcześnie w udziale i tworzeniu kultury + - - - - - - - - - -
Umiejętności
M_U001 Student umie analizować różne wytwory współczesnej kultury + - - - - - - - - - -
M_U002 Student umie interpretować i twórczo oceniać różne wytwory współczesnej kultury + - - - - - - - - - -
M_U003 Student umie samodzielnie wypowiadać własne sądy na tematy związane ze współczesną kulturą – w formie ustnej i pisemnej + - - - - - - - - - -
Kompetencje społeczne
M_K001 Student umie publicznie wypowiadać się na tematy związane ze współczesną kulturą i jej wytworami + - - - - - - - - - -
Nakład pracy studenta (bilans punktów ECTS)
Forma aktywności studenta Obciążenie studenta
Sumaryczne obciążenie pracą studenta 77 godz
Punkty ECTS za moduł 3 ECTS
Udział w zajęciach dydaktycznych/praktyka 30 godz
przygotowanie projektu, prezentacji, pracy pisemnej, sprawozdania 20 godz
Samodzielne studiowanie tematyki zajęć 21 godz
Egzamin lub kolokwium zaliczeniowe 2 godz
Dodatkowe godziny kontaktowe 4 godz
Szczegółowe treści kształcenia w ramach poszczególnych form zajęć (szczegółowy program wykładów i pozostałych zajęć)
Wykład (30h):

W trakcie wykładów słuchacze zostaną zapoznani z podstawowymi ideami i koncepcjami współczesnej semiotyki/semiologii, pojęciami znaku i znaczenia, typami i funkcjami znaków w kulturze a szczególnie w kulturze współczesnej. Obszar omawianych zagadnień będzie obejmował metaforycznie rozumianą „mapę ludzkich zmysłów”: od semiotyki wzroku (obrazu) poprzez semiotykę dotyku, smaku, słuchu aż po semiotykę mowy ludzkiej i „mowy zwierzęcej”. Celem zajęć jest przede wszystkim dostarczenie wiedzy dotyczącej funkcjonowania różnych (wybranych) systemów semiotycznych i symbolicznych, szczególnie systemu językowego, a także narzędzi metodologicznych służących ich analizie i interpretacji. Przekazane równiez zostaną podstawowe informacje z dziedziny językoznawstwa: budowa języka, gramatyka języka i leksykon, problemy tekstu i dyskursu. Teoretyczne koncepcje wsparte będą materiałem ilustracyjnym (fotografie, dzieła plastyczne) i przykładami analiz z kultury popularnej.
rogram wykładów
1-2. Semiologia i semiotyka. Teoria znaku. Historia pojęć. Strukturalizm – semiologia – semiotyka – kluczowe problemy. Klasyczne teorie znaku. Działy semiotyki. Idee de Saussure’a. Ch. Peirce i jego koncepcja znaku. Koncepcja Ch. Morrisa. Koncepcja P. Guirauda. Oznaka, sygnał, komunikat. Znak, sens, pojęcie.
3-4. Klasyfikacja znaków. Ikoniczność i indeksalność. Kod i system. Denotacja i konotacja. Semiotyka (semiologia) komunikacji. Modele komunikacji. Roland Barthes i Umberto Eco i ich teorie semiotyczne. Czy istnieje logika kultury? Związki syntagmatyczne i asocjacyjne. Metonimia i metafora. Język a inne systemy semiotyczne.
5-7. Semiotyka obrazu. Obraz i kod. Czytanie kultury wizualnej i narzędzia metodologiczne. Typy interpretacji. Analiza treści. Kody obrazkowe. Znaki i wzory graficzne. Obraz a słowo – wzajemne interferencje. Malarstwo a sztuka literacka. Fotografia w triadycznym systemie znakowym Ch. Peirce’a. Semiotyka fotografii. Semioza. Od ikony do symbolu – wytwarzanie znaczenia w fotografii. Symbolika koloru. Analiza fotografii i tekstów plastycznych.
8. Semiotyka gestów i dotyku. Komunikowanie niewerbalne. Intencjonalność-nieintencjonalność. Symboliczność-niesymboliczność. Funkcje komunikacji niewerbalnej. Modele zachowań niewerbalnych. Zachowanie niewerbalne a dominacja. Zachowanie niewerbalne a ekspresja emocjonalna. Kontakt dotykowy. Kinestetyka. Kontakt wzrokowy. Badania zachowań niewerbalnych. Psychologia kłamstwa.
9-10. Kody matematyczne. Symbolika liczb. Numerologia.Semiotyka smaku i kulinariów. Antropologia stołu. Jedzenie jako tekst kulturowy. Gustemy C. Lévi-Straussa. Akt konsumpcji a akt seksualny. Akt konsumpcji a ideologia. Jedzenie a polityka. Jedzenie a sfera sacrum. Biesiadowanie. Cywilizowanie apetytu.
11. Nurt symboliczny w antropologii i socjologii. Antropologia symboliczna jako kierunek i postawa naukowa. Poglądy C. Geertza, V. Turnera, D. Schneidera. Kulturowe i społeczne działania symboli. Symbole kluczowe. Teoria symbolicznego interakcjonizmu.
12-13. Semiotyka języka. Język jako mowa i mówienie. Język jako kod i system. Język a myśl i rzeczywistość. Znaczenie i referencja. Akt komunikacyjny. Funkcje aktów komunikowania. Klasyczny i zmodyfikowany model R. Jakobsona. Między słowami… – ironia, aluzja, elipsa. Komunikowanie interpersonalne. Badania codziennych rozmów. Analiza konwersacyjna. Słowo w kulturze popularnej – status, aspekty semiotyczne i funkcje.
14-15. Najpopularniejsze znaki i symbole kulturowe. Robert Langdon – najsłynniejszy współczesny semiotyk. Analiza i interpretacja najpopularniejszych znaków i symboli wizualnych. Wędrówki symboli. Symbole w życiu codziennym. Symbole w sztuce, literaturze i snach. Aspekt psychologiczny, filozoficzny metafizyczny symboliki. Na tropach tajemniczych znaków, emblematów, symboli. Tajemne praktyki i stowarzyszenia. Znaki mistyki i nauki we współczesnej kulturze i przyczyny ich popularności. Podsumowanie tematyki wykładów. Omówienie esejów.

Pozostałe informacje
Metody i techniki kształcenia:
  • Wykład: Treści prezentowane na wykładzie są przekazywane w formie prezentacji multimedialnej w połączeniu z klasycznym wykładem tablicowym wzbogaconymi o pokazy odnoszące się do prezentowanych zagadnień.
Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu:

Warunkiem przystąpienia do egzaminu jest otrzymanie pozytywnej oceny z samodzielnego eseju dotyczącego analizy i interpretacji semiotycznej – szczegółowy kalendarz ustalania tematów prac, ich pisania i oddawania oraz oceniania – na pierwszym wykładzie
brak eseju lub ocena niedostateczna z niego – konieczność napisania eseju na ocenę pozytywną; wówczas można przystąpić do egzaminu (np. na II terminie)
II termin egzaminu – w przypadku uzuskania oceny niedostatecznej na I terminie (III termin – gdy ocena ndst na II t.)

Zasady udziału w zajęciach:
  • Wykład:
    – Obecność obowiązkowa: Nie
    – Zasady udziału w zajęciach: Studenci uczestniczą w zajęciach poznając kolejne treści nauczania zgodnie z syllabusem przedmiotu. Studenci winni na bieżąco zadawać pytania i wyjaśniać wątpliwości. Rejestracja audiowizualna wykładu wymaga zgody prowadzącego.
Sposób obliczania oceny końcowej:

70% – ocena z egzaminu; 30% – ocena z eseju
egzamin ma formę ustną
W czasie egzaminu obowiązkowa jest znajomość treści wykładów i lektury podstawowej oraz znajomość różnych systemów kodowych i symbolicznych – szczegółowe wyjaśnienia na pierwszym wykładzie.

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach:
Obecność na wykładach nieobowiązkowa, zawsze bardzo mile widziana;
Wymagania wstępne i dodatkowe, z uwzględnieniem sekwencyjności modułów :

Uwaga: Studentów socjologii, dla których jest to wykład fakultatywny, obowiązują (jeśli wybiorą ten przedmiot) identyczne wymagania jak studentów kulturoznawstwa:
1) zaliczenie ma taką samą postać jak egzamin dla kierunku kulturoznawstwo (tzn. w formie ustnej);
2) na zaliczeniu obowiązują identyczne wymagania jak w czasie egzaminu dla kulturoznawców;
3) obowiązkowa (tak jak dla kulturoznawców) jest także praca pisemna z semiotyki/semiologii.

Zalecana literatura i pomoce naukowe:

Językoznawstwo i semiotyka
Literatura obowiązkowa
A. Burzyńska, P. Markowski, Teorie literatury XX wieku, (cz. Podręcznik), Kraków 2006, r. VIII.
U. Eco, Teoria semiotyki, Kraków 2009, r. 1 i 2.
J. Fiske, Wprowadzenie do badań nad komunikowaniem, Wrocław 1999, r. 3, 4, 5.
Z. Nęcki, Komunikacja międzyludzka, Kraków 1996, r. I, II, IV, V.
Ch. Baylon, X. Mignot, Komunikacja, cz. I, r. 2: „Komunikacja a semiologia”.
Literatura zalecana
D. Brown, Zaginiony symbol, Warszawa 2010.
R. Barthes, Mitologie, Warszawa 2008.
R. Barthes, Podstawy semiologii, Kraków 2009.
M. Czeremski, Struktura mitów. Kraków 2009.
Czytanie tekstów kultury. Metodologia, badania, metodyka, red. B. Myrdzik, I. Morawska, Lublin 2007.
B. Dobek-Ostrowska, Nauka o komunikowaniu. Podstawowe orientacje teoretyczne, Wrocław 2001.
J. Drozdowicz, Symbole w działaniu. Akademickie konteksty nurtu symbolicznego w antropologii, Poznań 2009.
J. Gage, Kolor i kultura. Teoria i znaczenie koloru od antyku do abstrakcji, Kraków 2008.
U. Eco, R. Rorty, J. Culler, Ch. Brooke-Rose, Interpretacja i nadinterpretacja, Kraków 2008.
U. Eco, Od drzewa do labiryntu. Studia historyczne o znaku i interpretacji, Warszawa 2009.
U. Eco, Pejzaż semiotyczny, Warszawa 1972.
U. Eco, Superman w literaturze masowej. Powieść popularna – między retoryką a ideologią, Kraków 2008.
Ideologie w słowach i obrazach, red. I. Kamińska-Szmaj i in., Wrocław 2008.
K. Juranek-Mazurczak, „Bogumił, dlaczego te psy tak wyją?”…, w: Poszukiwanie sensów. Lekcja z czytania kultury, red. P. Kowalski i Z. Libera, 149-159.
Z. Kloch, Odmiany dyskursu. Semiotyka życia publicznego w Polsce po 1989 roku, Wrocław 2006.
A. Kłoskowska, Socjologia kultury, Warszawa 1983, r. 5.
M. Krajewski, Kultury kultury popularnej, Poznań 2003, r. 5.
I. Kurcz, Psychologia języka i komunikacji, Warszawa 2005, r. 3 i 14.
P. Lunde, Tajemnice szyfrów. Znaki, symbole, kody kryptogramy, Warszawa 2009.
K. Łeńska-Bąk, Cudze smaki. O trudzie rozumienia obcych upodobań gastrycznych, w: Poszukiwanie sensów. Lekcja z czytania kultury, red. P. Kowalski i Z. Libera, 109-138.
M. Michałowska, Niepewność przedstawienia. Od kamery obskurny do współczesnej fotografii, Kraków 2004, r. III.
M. O’Connell, R. Airey, Znaki i symbole, Warszawa 2007.
G. Osika, Procesy i akty komunikacyjne. Koncepcje klasyczne i współczesne, Kraków 2011.
W. Pisarek, Wstęp do nauki o komunikowaniu, Warszawa 2008, r. i i II.
G. Rose, Interpretacja materiałów wizualnych. Krytyczna metodologia badań nad wizualnością, Warszawa 2010.
Słowo w kulturze współczesnej, red. W. Kawecki, K. Flader, Warszawa 2009.
M. Snopek, Tatuaż. Element współczesnej kultury, Toruń 2009.
Sztuka interpretacji, red. B. Czajkowski, Wrocław 2006.
Sztuki wizualne jako nośniki ideologii, red. M. Lisiecki, Toruń 2009.
D. Strinati, Wprowadzenie do kultury popularnej, Poznań, r. 3.
R. Tokarski, Semantyka barw we współczesnej polszczyźnie, Lublin 2004.
M. Toussaint-Samat, Historia naturalna i moralna jedzenia, Warszawa 2002.
R. Wrangham, Jak gotowanie stworzyło człowieka. Walka o ogień, Warszawa 2009.
Wizualność miasta. Wytwarzanie miejskiej ikonosfery, red. M. Krajewski, Poznań 2007.
Znaki i symbole. Ilustrowany przewodnik, red. M. Bruce-Milford, P. Wilkinson, Warszawa 2009.

Publikacje naukowe osób prowadzących zajęcia związane z tematyką modułu:

2001 – Współczesne nazwisko polskie. Studium statystyczno-kognitywne, Kraków: IJP PAN.
2004 – Szkolny słownik wyrazów obcych i trudnych, Kraków: Wydawnictwo Zielona Sowa.
2004 – Media i nazwy. Z zagadnień onomastyki medialnej (współautor: M. Rutkowski), Kraków: Lexis.
2006 – Między sacrum a profanum. Studium językoznawcze listów pasterskich Konferencji Episkopatu Polski (1945-2005), Kraków: Lexis.
2013 – Nowa duchowość w kulturze popularnej. Studia tekstologiczne, Kraków: Libron (współautor Z. Pasek).
2014 – „Idee i Myśliciele”, t. XVII, Język – źródłem (nie)porozumienia (współredaktor Ł. Trzciński), Kraków, Aureus.
2015 – „Słownik polskich leksemów potocznych”, tom VIII (współredaktor W. Lubaś), Kraków, IJP PAN.
2002 – Mały słownik odmiany nazw własnych, IJP PAN – TMJP, Kraków-Cieszyn (współautorzy: B. Czopek-Kopciuch, E. Supranowicz pod kier. A. Cieślikowej), I wydanie (2007 – reedycja).
2003 – Suplement do Słownika etymologiczno-motywacyjnego staropolskich nazw osobowych, tom VII, hasła E-Ki, red. A. Cieślikowa, Kraków: IJP PAN (współautorzy: zespół Pracowni Antroponimicznej).
2007 – współredaktorka tomu: Nowe nazwy własne – nowe tendencje badawcze, red. A. Cieślikowa, K. Skowronek, B. Czopek-Kopciuch, Kraków: IJP PAN.
2007 – Antroponimia Polski XVI-XVIII w., t.1, red. A. Cieślikowa, Kraków: IJP PAN (współautorzy: zespół Pracowni Antroponimicznej), hasła (autorskie) E-F.
2009 – Antroponimia Polski XVI-XVIII w., t.2, red. A. Cieślikowa, K. Skowronek, Kraków: IJP PAN (współautorzy: zespół Pracowni Antroponimicznej), hasła (autorskie) I-J.
2009, 2011, 2013, 2015 – współredaktorka tomów: Antroponimia Polski XVI-XVIII w., t. II, III, IV, V (współredaktorzy: A. Cieślikowa, H. Górny).
2011 – Wokół teorii i empirii socjologii języka (współredaktorka K. Leszczyńska), Kraków, Wydawnictwa AGH.

Informacje dodatkowe:

brak