Moduł oferowany także w ramach programów studiów:
Informacje ogólne:
Nazwa:
Hydrologia i hydrogeologia
Tok studiów:
2019/2020
Kod:
GRTZ-1-309-s
Wydział:
Górnictwa i Geoinżynierii
Poziom studiów:
Studia I stopnia
Specjalność:
-
Kierunek:
Rewitalizacja Terenów Zdegradowanych
Semestr:
3
Profil:
Ogólnoakademicki (A)
Język wykładowy:
Polski
Forma studiów:
Stacjonarne
Strona www:
 
Prowadzący moduł:
dr inż. Różkowski Kazimierz (kazik@agh.edu.pl)
Treści programowe zapewniające uzyskanie efektów uczenia się dla modułu zajęć

Po realizacji programu modułu zajęć student poznaje podstawowe zagadnienia związane z hydrologią i hydrogeologią. Zapoznaje się z cyklem hydrologicznym, stanami i przepływami charakterystycznymi wód, dynamiką wód podziemnych, czy oddziaływaniem antropogenicznym na środowisko wodne. Poznaje podstawową metodyką sporządzania bilansów wodnych, pomiarów hydrometrycznych, próbnych
pompowań.

Opis efektów uczenia się dla modułu zajęć
Kod MEU Student, który zaliczył moduł zajęć zna i rozumie/potrafi/jest gotów do Powiązania z KEU Sposób weryfikacji i oceny efektów uczenia się osiągniętych przez studenta w ramach poszczególnych form zajęć i dla całego modułu zajęć
Wiedza: zna i rozumie
M_W001 Student rozumie cykl hydrologiczny. Zna podstawowe składowe bilansu wodnego i potrafi je wyznaczyć. RTZ1A_W02 Aktywność na zajęciach,
Kolokwium
M_W002 Student posiada podstawową wiedzę z zakresu dynamiki wód podziemnych. RTZ1A_W02 Aktywność na zajęciach,
Kolokwium
M_W003 Student posiada uporządkowaną wiedzę dotyczącą parametrów hydrogeologicznych charakteryzujących skały. RTZ1A_W02 Kolokwium,
Aktywność na zajęciach
Umiejętności: potrafi
M_U001 Potrafi wyznaczyć metodami laboratoryjnymi i analitycznymi wybrane podstawowe parametry hydrogeologiczne skał. RTZ1A_U03 Wykonanie ćwiczeń laboratoryjnych,
Wykonanie ćwiczeń
M_U002 Potrafi scharakteryzować i oszacować przepływ wód podziemnych w warunkach naturalnych i zakłóconych działaniami człowieka, a także dopływy do wybranych układów drenażowych. Posiada umiejętność wyznaczania zasięgu oddziaływania studni i prostych układów wielootworowych. RTZ1A_U03 Wykonanie ćwiczeń laboratoryjnych,
Wykonanie ćwiczeń
Kompetencje społeczne: jest gotów do
M_K001 Potrafi samodzielnie oraz w ramach pracy zespołowej rozwiązać stawiane przed nim zadania inżynierskie. RTZ1A_K02 Wykonanie ćwiczeń laboratoryjnych,
Kolokwium,
Wykonanie ćwiczeń
Liczba godzin zajęć w ramach poszczególnych form zajęć:
SUMA (godz.)
Wykład
Ćwicz. aud
Ćwicz. lab
Ćw. proj.
Konw.
Zaj. sem.
Zaj. prakt
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
60 30 15 15 0 0 0 0 0 0 0 0
Matryca kierunkowych efektów uczenia się w odniesieniu do form zajęć i sposobu zaliczenia, które pozwalają na ich uzyskanie
Kod MEU Student, który zaliczył moduł zajęć zna i rozumie/potrafi/jest gotów do Forma zajęć dydaktycznych
Wykład
Ćwicz. aud
Ćwicz. lab
Ćw. proj.
Konw.
Zaj. sem.
Zaj. prakt
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
Wiedza
M_W001 Student rozumie cykl hydrologiczny. Zna podstawowe składowe bilansu wodnego i potrafi je wyznaczyć. + - - - - - - - - - -
M_W002 Student posiada podstawową wiedzę z zakresu dynamiki wód podziemnych. + - - - - - - - - - -
M_W003 Student posiada uporządkowaną wiedzę dotyczącą parametrów hydrogeologicznych charakteryzujących skały. + - - - - - - - - - -
Umiejętności
M_U001 Potrafi wyznaczyć metodami laboratoryjnymi i analitycznymi wybrane podstawowe parametry hydrogeologiczne skał. - + + - - - - - - - -
M_U002 Potrafi scharakteryzować i oszacować przepływ wód podziemnych w warunkach naturalnych i zakłóconych działaniami człowieka, a także dopływy do wybranych układów drenażowych. Posiada umiejętność wyznaczania zasięgu oddziaływania studni i prostych układów wielootworowych. - + + - - - - - - - -
Kompetencje społeczne
M_K001 Potrafi samodzielnie oraz w ramach pracy zespołowej rozwiązać stawiane przed nim zadania inżynierskie. + + + - - - - - - - -
Nakład pracy studenta (bilans punktów ECTS)
Forma aktywności studenta Obciążenie studenta
Sumaryczne obciążenie pracą studenta 103 godz
Punkty ECTS za moduł 4 ECTS
Udział w zajęciach dydaktycznych/praktyka 60 godz
Przygotowanie do zajęć 10 godz
przygotowanie projektu, prezentacji, pracy pisemnej, sprawozdania 30 godz
Egzamin lub kolokwium zaliczeniowe 2 godz
Dodatkowe godziny kontaktowe 1 godz
Szczegółowe treści kształcenia w ramach poszczególnych form zajęć (szczegółowy program wykładów i pozostałych zajęć)
Wykład (30h):

Hydrosfera. Obieg wody w przyrodzie. Równanie bilansowe Penck’a (2). Woda w strefie aeracji i saturacji. Zwierciadło wód podziemnych. Odwzorowanie powierzchni piezometrycznej, siatka hydrodynamiczna (2). Zlewnia jako jednostka bilansowa. Parametry fizycznogeograficzne zlewni. Cykl hydrologiczny w zlewni. Charakterystyka składowych bilansu wodnego (3). Skład i budowa atmosfery. Czynniki opisujące stan atmosfery. Parowanie. Metody szacowania. Opad i osad atmosferyczny. Parametry charakteryzujące opad. Opad efektywny (3). Odpływ powierzchniowy. Sieć rzeczna, jeziora. Obserwacje stanów wody. Natężenie przepływów. Przepływy charakterystyczne. Infiltracja. Zależność pomiędzy wodami powierzchniowymi a wodami podziemnymi (3). Odpływ podziemny. Retencja. Obszar bilansowania wody. Gospodarka wodna. Metodyka sporządzania bilansów wodnych. Organizacja pomiarów hydrometeorologicznych w Polsce (2). Genetyczny podział wód podziemnych. Właściwości hydrogeologiczne skał – definicje, miary, charakterystyczne wielkości dla różnych typów skał, klasyfikacje (4). Przepływy płaskie. Przepływy płasko-radialne. Obliczanie wielkości dopływu wody do studni – stan ustalony. Dopływy do studni w warunkach nieustalonych. Pojęcie zasięgu oddziaływania ujęcia wód podziemnych i metody jego oznaczania. Współdziałanie studni (4). Czynniki kształtujące skład chemiczny wód podziemnych. Właściwości fizyczne i chemiczne wód podziemnych. Kształtowanie się składu chemicznego wód podziemnych w warunkach antropopresji (4). Zasoby wód – podział, metodyka wyznaczania. Zasoby wodne Polski. Zasady ochrony wód (3).

Ćwiczenia audytoryjne (15h):

Wyznaczanie parametrów fizjograficznych zlewni (2). Obliczanie wielkości opadu w zlewni. Częstość, natężenie i prawdopodobieństwo występowania deszczów (4). Stany wód i przepływy charakterystyczne. Krzywa konsumcyjna (2). Analiza i rozdział hydrogramu. Obliczanie objętości odpływu (2). Przepływy w przekrojach płaskich. Obliczenia dopływu do podstawowych układów drenażowych (5).

Ćwiczenia laboratoryjne (15h):

Pomiary hydrometryczne (3). Metody laboratoryjne i analityczne wyznaczania podstawowych parametrów hydrogeologicznych skał (4). Pomiary położenia zwierciadła wód podziemnych w otworach wiertniczych i ich interpretacja. Siatka hydrodynamiczna. Mapy i przekroje hydrogeologiczne (2). Szacowanie zasobów wód (2). Metodyka wyznaczania parametrów fizyko–chemicznych wód. Opracowanie analizy składu chemicznego wody (4).

Pozostałe informacje
Metody i techniki kształcenia:
  • Wykład: Treści prezentowane na wykładzie są przekazywane w formie prezentacji multimedialnej w połączeniu z klasycznym wykładem tablicowym wzbogaconymi o pokazy odnoszące się do prezentowanych zagadnień.
  • Ćwiczenia audytoryjne: Podczas zajęć audytoryjnych studenci na tablicy rozwiązują zadane wcześniej problemy. Prowadzący na bieżąco dokonuje stosowanych wyjaśnień i moderuje dyskusję z grupą nad danym problemem.
  • Ćwiczenia laboratoryjne: W trakcie zajęć laboratoryjnych studenci samodzielnie rozwiązują zadany problem praktyczny, dobierając odpowiednie narzędzia. Prowadzący stymuluje grupę do refleksji nad problemem, tak by otrzymane wyniki miały wysoką wartość merytoryczną.
Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu:

Obecność na zajęciach laboratoryjnych i audytoryjnych jest obowiązkowa.
Warunkiem zaliczenia ćwiczeń laboratoryjnych oraz audytoryjnych jest uzyskanie pozytywnych ocen
cząstkowych ze wszystkich sprawozdań, projektów, czy zadań realizowanych na poszczególnych
formach zajęć.
Zaliczenie projektów może być uzyskane w terminie podstawowym i jednym terminie poprawkowym.

Zasady udziału w zajęciach:
  • Wykład:
    – Obecność obowiązkowa: Nie
    – Zasady udziału w zajęciach: Studenci uczestniczą w zajęciach poznając kolejne treści nauczania zgodnie z syllabusem przedmiotu. Studenci winni na bieżąco zadawać pytania i wyjaśniać wątpliwości. Rejestracja audiowizualna wykładu wymaga zgody prowadzącego.
  • Ćwiczenia audytoryjne:
    – Obecność obowiązkowa: Tak
    – Zasady udziału w zajęciach: Studenci przystępując do ćwiczeń są zobowiązani do przygotowania się w zakresie wskazanym każdorazowo przez prowadzącego (np. w formie zestawów zadań). Ocena pracy studenta może bazować na wypowiedziach ustnych lub pisemnych w formie kolokwium, co zgodnie z regulaminem studiów AGH przekłada się na ocenę końcową z tej formy zajęć.
  • Ćwiczenia laboratoryjne:
    – Obecność obowiązkowa: Tak
    – Zasady udziału w zajęciach: Studenci wykonują ćwiczenia laboratoryjne zgodnie z materiałami udostępnionymi przez prowadzącego. Student jest zobowiązany do przygotowania się w przedmiocie wykonywanego ćwiczenia, co może zostać zweryfikowane kolokwium w formie ustnej lub pisemnej. Zaliczenie zajęć odbywa się na podstawie zaprezentowania rozwiązania postawionego problemu. Zaliczenie modułu jest możliwe po zaliczeniu wszystkich zajęć laboratoryjnych.
Sposób obliczania oceny końcowej:

Ocena końcowa stanowi średnią arytmetyczną ocen uzyskanych z kolokwiów zaliczeniowych
poszczególnych form zajęć (laboratorium, audytorium).

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach:

W przypadku zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach laboratoryjnych lub
audytoryjnych (dopuszczalna jedna nieobecność), student jest zobowiązany do uczestnictwa w
zajęciach innej grupy za zgodą prowadzącego.

Wymagania wstępne i dodatkowe, z uwzględnieniem sekwencyjności modułów :

Nie podano wymagań wstępnych lub dodatkowych.

Zalecana literatura i pomoce naukowe:

1. Byczkowski A., 1999: Hydrologia, t. 1 – 2. Wydawnictwo SGGW, Warszawa.
2. Kleczkowski A. S., Różkowski A. (red.), 1997: Słownik hydrogeologiczny. Trio, Warszawa.
3. Kulma R., 1995: Podstawy obliczeń filtracji wód podziemnych. Wydawnictwa AGH, Kraków.
4. Macioszczyk A. (red.), 2006: Podstawy hydrogeologii stosowanej. Wydawnictwa Naukowe PWN, Warszawa.
5. Pazdro Z., Kozerski B., 1990: Hydrogeologia ogólna. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.
5. Pociask – Karteczka J. (red.), 2003: Zlewnia: właściwości i procesy. Uniwersytet Jagielloński. Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej, Kraków.
6. Rogoż M., 2012: Metody obliczeniowe w hydrogeologii. Wydawnictwo Naukowe Śląsk, Katowice.
7. Soczyńska U. (red.), 1997: Hydrologia dynamiczna. Wydawnictwa Naukowe PWN, Warszawa.

Publikacje naukowe osób prowadzących zajęcia związane z tematyką modułu:

1. Czop M., Hjelmar O., Motyka J., Różkowski K., Szuwarzyński M., 2005: Zagrożenie środowiska wodnego ekstremalnie zasadowymi odciekami zgromadzonymi w kamieniołomie „Górka” w Trzebini. Hydrogeologia obszarów zurbanizowanych i uprzemysłowionych, t. 2. Wydział Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego, Sosnowiec: 34 – 41.
2. Galiniak, Różkowski, Bik, 2012: Chemical characteristic of water from spontaneous inundated areas within reclaimed part of “Sieniawa” lignite deposit exploaited on underground and open pit way. W: Grześkowiak A., Nowak B., Grzonka B. (eds), Anthropogenic and natural transformation of lakes, vol. 6. Wyd. IMGW-PIB, Poznań, s.77-85
3. Motyka J., Czop M., D’obyrn K., Różkowski K., 2005: Wyniki wskaźnikowych badań jakości opadów atmosferycznych w rejonie zrębu Zakrzówka w Krakowie [Selected variables results for precipitations in a Zakrzówek horst area (Cracow, Poland)]. W: Współczesne problemy hydrogeologii, t. 12, red. Sadurski A., Krawiec A. Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń: 505-510.
4. Motyka J., Różkowski K, 2001: Wstępne wyniki badań wpływu ucieczek wody z Białej Przemszy na zawodnienie kopalni rud cynku i ołowiu „Pomorzany” (południowa Polska). XI narodni hydrogeologicky kongres. Hydrogeologie multidisciplinarni pojeti oboru, Ostrawa 2001: 215-219.
5. Różkowski A., Różkowski K., 2011: Wpływ działalności górnictwa węglowego na kształtowanie się środowiska wodnego Górnośląskiego Zagłębia Węglowego w wieloleciu. Biuletyn Państwowego Instytutu Geologicznego nr 445, Hydrogeologia z. XII/2.
6. Różkowski J., Motyka J., Polonius A., Różkowski K., 2005: Szczelinowatość wapieni górnej jury Wyżyny Krakowskiej i jej ocena ilościowa. W: Współczesne problemy hydrogeologii, t. 12, red. Sadurski A., Krawiec A. Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń: 631 – 636.
7. Różkowski J., Różkowski A., Różkowski K., 2002: Mapa hydrogeologiczna Polski 1:50000. Arkusz Zelów (0699) (z objaśnieniami, 106 pp.). Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa.
8. Różkowski K., 2004: Regionalna charakterystyka chemizmu wód podziemnych Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Kompleks wodonośny krakowskiej serii piaskowcowej. Różkowski A. (red.) Środowisko hydrogeochemiczne karbonu produktywnego Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.
9. Różkowski K., Polak K., Cała M., 2010: Wybrane problemy związane z rekultywacja wyrobisk w kierunku wodnym. Górnictwo i Geoinzynieria, R. 34 z. 4, s.: 517 – 525.

Informacje dodatkowe:

Prowadzący może weryfikować stopień opanowania przez Studentów materiału zrealizowanego na poprzednich zajęciach dydaktycznych za pomocą dostępnych form sprawdzania wiedzy.
Wykładowca może zweryfikować stopień opanowania przez Studentów materiału z wykładów poprzez kolokwium zaliczeniowe.
Aktywność na wykładach może być premiowana podwyższeniem oceny końcowej z przedmiotu.