Moduł oferowany także w ramach programów studiów:
Informacje ogólne:
Nazwa:
Język –społeczeństwo – kultura
Tok studiów:
2019/2020
Kod:
ZSDA-3-0281-s
Wydział:
Szkoła Doktorska AGH
Poziom studiów:
Studia III stopnia
Specjalność:
-
Kierunek:
Szkoła Doktorska AGH
Semestr:
0
Profil:
Ogólnoakademicki (A)
Język wykładowy:
Polski
Forma studiów:
Stacjonarne
Strona www:
 
Prowadzący moduł:
prof. dr hab. Skowronek Katarzyna (kskowronek85@gmail.com)
Dyscypliny:
nauki o kulturze i religii
Treści programowe zapewniające uzyskanie efektów uczenia się dla modułu zajęć

Uczestnicy kursu zapoznają się z podstawowymi aspektami trójczłonowej relacji: język – kultura społeczeństwo. Te skomplikowane związki omawiane są na podstawie zależnoś_ci m.in. pomiędzy językiem a płcią, polityką, władzą, religią, etnicznością etc. Poznają takie pojęcia jak: bilingwizm, dialekt, dyskurs, genderlekt, polityka językowa, profesjolekt, socjolekt, system językowy i inne.

Opis efektów uczenia się dla modułu zajęć
Kod MEU Student, który zaliczył moduł zajęć zna i rozumie/potrafi/jest gotów do Powiązania z KEU Sposób weryfikacji i oceny efektów uczenia się osiągniętych przez studenta w ramach poszczególnych form zajęć i dla całego modułu zajęć
Wiedza: zna i rozumie
M_W001 Znajomość podstawowych problemów we współczesnej lingwistyce kulturowej i społecznej. SDA3A_W03, SDA3A_W02, SDA3A_W01, SDA3A_W04 Kolokwium,
Esej
M_W002 Wiedza na temat aktualnych problemów społecznych i kulturowych SDA3A_W05 Kolokwium,
Esej
Umiejętności: potrafi
M_U001 umiejętność przełożenia problemów teoretycznych na codzienne praktyki komunikacyjne SDA3A_U03, SDA3A_U02, SDA3A_U01, SDA3A_U04 Kolokwium,
Esej,
Aktywność na zajęciach
M_U002 Potrafi aplikować kategorie teoretyczne do analizy zjawisk społecznych i kulturowych SDA3A_U01 Kolokwium,
Esej,
Aktywność na zajęciach
Kompetencje społeczne: jest gotów do
M_K001 Umiejętność pisania eseju naukowego na tematy lingwistyczno-kulturowe. Umiejętność publicznej dyskusji na tematy naukowe. SDA3A_K01 Udział w dyskusji,
Kolokwium,
Esej,
Aktywność na zajęciach
Liczba godzin zajęć w ramach poszczególnych form zajęć:
SUMA (godz.)
Wykład
Ćwicz. aud
Ćwicz. lab
Ćw. proj.
Konw.
Zaj. sem.
Zaj. prakt
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
30 0 0 0 0 30 0 0 0 0 0 0
Matryca kierunkowych efektów uczenia się w odniesieniu do form zajęć i sposobu zaliczenia, które pozwalają na ich uzyskanie
Kod MEU Student, który zaliczył moduł zajęć zna i rozumie/potrafi/jest gotów do Forma zajęć dydaktycznych
Wykład
Ćwicz. aud
Ćwicz. lab
Ćw. proj.
Konw.
Zaj. sem.
Zaj. prakt
Zaj. terenowe
Zaj. warsztatowe
Prace kontr. przejść.
Lektorat
Wiedza
M_W001 Znajomość podstawowych problemów we współczesnej lingwistyce kulturowej i społecznej. - - - - + - - - - - -
M_W002 Wiedza na temat aktualnych problemów społecznych i kulturowych - - - - - - - - - - -
Umiejętności
M_U001 umiejętność przełożenia problemów teoretycznych na codzienne praktyki komunikacyjne - - - - + - - - - - -
M_U002 Potrafi aplikować kategorie teoretyczne do analizy zjawisk społecznych i kulturowych - - - - - - - - - - -
Kompetencje społeczne
M_K001 Umiejętność pisania eseju naukowego na tematy lingwistyczno-kulturowe. Umiejętność publicznej dyskusji na tematy naukowe. - - - - + - - - - - -
Nakład pracy studenta (bilans punktów ECTS)
Forma aktywności studenta Obciążenie studenta
Sumaryczne obciążenie pracą studenta 72 godz
Punkty ECTS za moduł 3 ECTS
Udział w zajęciach dydaktycznych/praktyka 30 godz
Przygotowanie do zajęć 10 godz
przygotowanie projektu, prezentacji, pracy pisemnej, sprawozdania 20 godz
Samodzielne studiowanie tematyki zajęć 5 godz
Egzamin lub kolokwium zaliczeniowe 2 godz
Dodatkowe godziny kontaktowe 5 godz
Szczegółowe treści kształcenia w ramach poszczególnych form zajęć (szczegółowy program wykładów i pozostałych zajęć)
Konwersatorium (30h):

1-2. Język – społeczeństwo – kultura – ogólne relacje. Biologiczne i kulturowo-społeczne uwarunkowania języka. Język jako system komunikacyjny. Językowe konstruowanie rzeczywistości społecznej i kulturowej. Założenia konstruktywizmu językowego – społeczne implikacje. Językowy obraz świata (JOS).
3-4. Języki, style i narracje w sferze publicznej w Polsce. Demokracja językowa. Dialog, polifonia, komunikacyjny chaos. Mowa nienawiści jako zjawisko społeczne. Język polskiej polityki. Polityczne spory jako typ konfliktu symbolicznego. Język polityki jako język emocji. Potocyzacja i wulgaryzacja języka politycznego. Języki totalitarne. Zjawisko nowomowy.
5. Narracyjność jako forma kultury. Narracja jako sposób rozumienia rzeczywistości. Przekazy narracyjne jako łącznik pomiędzy kulturą a osobowością. Społeczne tworzenie narracji. Narracje i jej znaczenie kulturowo-tożsamościowe. Polskie narracje społeczne.
6. Historia języka polskiego na tle polskiej kultury. Niektóre źródła języka polskiego. Kultura dworska, szlachecka, mieszczańska, chłopska i ich „języki”. Wpływ innych języków na język polski. Polszczyzna na tle innych języków świata.
7. Zróżnicowanie języka polskiego – społeczno-kulturowe przyczyny. Polszczyzna ogólna / „literacka” i polszczyzna potoczna. Gwary w tradycji kultury polskiej. Dezintegracja gwar. Neogwary i „języki mieszane”. Polityka językowa. Sytuacja mniejszościowych języków w Polsce.
8. Języki zawodowe i korporacyjne a współczesne zmiany społeczne. Hermetyczność a internacjonalizm. Język marketingu. Języki grup społecznych jako „obrazy świata” i jako wyraz społecznych emocji. Slangi środowiskowe.
9. Język religijny. Języki współczesnych Kościołów i grup wyznaniowych. Język oficjalny Kościoła rzymskokatolickiego (na przykładzie listów polskiego Episkopatu). Mniejsze Kościoły w Polsce i ich głos w sferze publicznej. Języki odłamów New Age.
10. Języki mediów. Język tabloidów i prasy „kolorowej”. Języki Internetu. Zintegrowane badanie polskich mediów. Mediolingwistyka.
11. Język a płeć/gender. Językoznawstwo genderowe, językoznawstwo feministyczne. Podstawowe hipotezy na temat różnic w stylach komunikacyjnych kobiet i mężczyzn.
Zjawisko neuroseksizmu. Androcentryczność i asymetria płciowa języka .
12-13. Wielojęzyczność w społeczeństwach współczesnych. Mapa językowa świata. Status języków w państwach multilingwalnych. Bilingwizm jako zjawisko społeczno-kulturowe. Język, etnolekt, dialekt – różnice definicyjne; udział czynnika społeczno-politycznego. “Wymieranie języków” jako zjawisko społeczno-kulturowe
14-15. Dyskurs w ujęciu językoznawczo-socjologicznym. Cechy dyskursu społecznego. Analiza dyskursu. Krytyczna analiza dyskursu (konkretne teksty i przykłady).

Pozostałe informacje
Metody i techniki kształcenia:
  • Konwersatorium: * wykład, * dyskusja * rozwiązywanie problemów * wspólna analiza i interpretacja * samodzielny esej
Warunki i sposób zaliczenia poszczególnych form zajęć, w tym zasady zaliczeń poprawkowych, a także warunki dopuszczenia do egzaminu:

Warunkiem przystąpienia do zaliczenia końcowego jest:
1. obecność na zajęciach (por. Zasady udziału w zajęciach)
2. pozytywna ocena z eseju. Brak pozytywnej oceny z eseju przed pierwszym terminem zaliczenia oznacza konieczność przystąpienia do zaliczenia w II lub w III terminie.

Esej – około 5-6 stron A4 wydruku komputerowego dotyczący językoznawczo-kulturoznawczej lub językoznawczo-socjologicznej analizy i interpretacji dowolnie wybranego fragmentu współczesnej polszczyzny (np. przemówienia, tekstu internetowego, podręcznika szkolnego, wypowiedzi osoby publicznej, programu telewizyjnego/audycji radiowej, tekstu publicystycznego etc.)
Temat należy uzgodnić z wykładowczynią w pierwszym miesiącu semestru.

W przypadku oceny ndst na I terminie, należy przystąpić do zaliczenia w II lub III terminie.

Zasady udziału w zajęciach:
  • Konwersatorium:
    – Obecność obowiązkowa: Tak
    – Zasady udziału w zajęciach: Udział w zajęciach ma charakter obligatoryjny (możliwe są dwie nieobecności w czasie semestru, bez konieczności ich usprawiedliwiania). Więcej niż dwie nieobecności wymagają zdania zaległego materiału w czasie konsultacji
Sposób obliczania oceny końcowej:

Ocena końcowa:
70% oceny z zaliczenia + 30% oceny z eseju

Sposób i tryb wyrównywania zaległości powstałych wskutek nieobecności studenta na zajęciach:

Możliwe są dwie nieobecności w czasie semestru (bez konieczności ich usprawiedliwiania).
Więcej niż dwie nieobecności wymagają zdania zaległego materiału w czasie konsultacji.

Wymagania wstępne i dodatkowe, z uwzględnieniem sekwencyjności modułów :

Brak wymagań wstępnych lub dodatkowych

Zalecana literatura i pomoce naukowe:

Literatura podstawowa:
Analiza dyskursu w socjologii i dla socjologii, red. A. Horolets, Toruń 2008, s. 45-69.
Grabias S., Język w zachowaniach społecznych, Lublin 2003, tu rozdziały: I i III.
Piekot T., Język w grupie społecznej, Wałbrzych 2008.
Szul R., Język – naród – państwo. Język jako zjawisko polityczne. Warszawa 2009, rozdział I, s. 13-68.

Literatura uzupełniająca:
J. Anusiewicz, Lingwistyka kulturowa. Zarys problematyki, Wrocław 1995.
Bariery i pomosty w komunikacji językowej Polaków, red. J. Bartmiński, U. Majer-Baranowska, Lublin 2005.
J. Bartmiński, Językowe podstawy obrazu świata, Lublin 2006.
J. Bralczyk, O języku propagandy i polityki, Warszawa 2007.
P.P. Chruszczewski, Językoznawstwo antropologiczne. Zadania i metody, Wrocław 2011.
P. Czapliński, 2016, Poruszona mapa. Wyobraźnia geograficzno-kulturowa polskiej literatury XX i XXI wieku, Wydawnictwo Literackie Poznań.
Dyskurs jako struktura i proces, red. T. van Dijk, tłum. G. Grochowski, Warszawa 2001.
M. Górska, Słowo w sieci. Elektroniczne dyskursy, Opole 2009.
Język perswazji publicznej, red. K. Mosiołek-Kłosińska, T. Zgółka, Poznań 2003.
Język polityki a współczesna kultura polityczna, red. J. Anusiewicz, B. Siciński, Wrocław 1994.
Język polski jako narzędzie komunikacji we współczesnym świecie, red. J. Mazur, M. Rzeszutko-Iwan, Lublin 2007.
Język w mediach elektronicznych, red. J. Podracki, i E. Wolańska, Warszawa 2008.
Językowy obraz świata, red. J. Bartmiński, Lublin 1999.
I. Kamińska-Szmaj, Agresja językowa w życiu publicznym. Leksykon inwektyw politycznych 1918-2000, Wrocław 2007.
E. Kołodziejek, Człowiek i świat w języku subkultur, Szczecin 2005, tu: r. II.
Krytyczna analiza dyskursu. Interdyscyplinarne podejście do komunikacji społecznej, red. A. Duszak, N. Fairclough, Kraków 2008.
Manipulacja w języku, red. P. Krzyżanowski, P. Nowak, Lublin 2004.
G. Lakoff,, M. Johnson, Metafory w naszym życiu, tłum T. Krzeszowski, Warszawa 1988.
E. Laskowska, Wartościowanie w języku potocznym, Bydgoszcz 1993.
M. Lisowska-Magdziarz, Analiza tekstu w dyskursie medialnym, Kraków 2006.
W. Lubaś, Język w komunikacji, w perswazji i w reklamie, Dąbrowa Górnicza 2006.
W. Lubaś, Polskie gadanie: podstawowe cechy i funkcje potocznej odmiany polszczyzny, Opole 2003.
W. Lubaś, Społeczne uwarunkowania współczesnej polszczyzny. Szkice socjolingwistyczne, Kraków 1979.
Narracja. Teoria i praktyka, red. B. Janusz, K. Gdowska, B. de Barbaro, Kraków 2008, tu rozdział: Tło teoretyczne.
Z. Nęcki, Komunikacja międzyludzka, Kraków 1996.
K. Ożóg, Język w służbie polityki. Językowy kształt kampanii wyborczych, Rzeszów 2004.
K. Ożóg, Polszczyzna przełomu XX i XXI wieku. Wybrane zagadnienia, tu rozdziały: I, II, X i XII.
M. Peisert, Formy i funkcje agresji werbalnej. Próba typologii, Wrocław 2004.
Polszczyzna 2000. Orędzie o stanie języka na przełomie tysiącleci, red. W. Pisarek, Kraków 1999.
Polszczyzna publiczna początku XXI wieku, red. E. Wolańska, Warszawa 2007.
Praktyki opowiadania, red. B. Owczarek, Z. Mitosek, Kraków 2001, tu: J. Trzebiński, Narracja jako sposób rozumienia świata.
B. Skowronek. 2013, Mediolingwistyka. Wprowadzenie, WNAP Kraków.
H. Vater, Wstęp do lingwistyki tekstu. Struktura i rozumienie tekstów. Struktura i rozumienie tekstów, Wrocław 2009.
J. Wasilewski, Retoryka dominacji, Warszawa 2006, tu rozdziały: 6-11.
H. White, Problem narracji we współczesnej teorii historycznej, przeł. Mirona Wiewiórowska, [w:] Metodologiczne problemy narracji historycznej, pod red. Jana Pomorskiego, Lublin: UMCS 1990.
A. Wilkoń, Typologia odmian językowych współczesnej polszczyzny, Katowice 2000.
Wokół teorii i empirii socjologii języka, red. K. Leszczyńska, K. Skowronek, Kraków 2011, tu: Wstęp i W. Żelazny, Zamenhof a sprawiedliwość językowa i etniczna i M.Rakoczy, O językowym obrazie świata” – piśmienność a hipoteza” Sapira-Whorfa.
Współczesne analizy dyskursu. Kognitywna analiza dyskursu a inne metody badawcze, red. M. Krauz, S. Gajda, Rzeszów 2005.
M. Wojtak, Głosy z teraźniejszości. O języku współczesnej polskiej prasy, Lublin 2010.
E. Wolańska, Szybko, mobilnie, skrótowo, czyli Właściwości komunikacyjne tekstowe i stylistyczne krótkiej wiadomości tekstowej, Warszawa 2006.
J. Wrycza, Galaktyka języka Internetu, Gdynia 2008.
D. Zdunkiewicz-Jedynak, Wykłady ze stylistyki, Warszawa 2008.
U. Żydek-Bednarczuk, Wprowadzenie do lingwistycznej analizy tekstu, Kraków 2005.
Zmiany w publicznych zwyczajach językowych, red. J. Bralczyk, K. Mosiołek-Kłosińska, Warszawa 2001.

Publikacje naukowe osób prowadzących zajęcia związane z tematyką modułu:

2004 – Media i nazwy. Z zagadnień onomastyki medialnej (współautor: M. Rutkowski), Kraków: Lexis.
2006 – Między sacrum a profanum. Studium językoznawcze listów pasterskich Konferencji Episkopatu Polski (1945-2005), Kraków: Lexis.
2013 – Nowa duchowość w kulturze popularnej. Studia tekstologiczne, Kraków: Libron (współautor Z. Pasek).
2016 – Kultura konsumpcji – kultura terapii. Studia językoznawcze, Kraków: Libron.
2011 – Wokół teorii i empirii socjologii języka (współredaktorka K. Leszczyńska), Kraków, Wydawnictwa AGH.
2014 – „Idee i Myśliciele”, t. XVII, Język – źródłem (nie)porozumienia (współredaktor Ł. Trzciński), Kraków, Aureus.
2015 – Słownik polskich leksemów potocznych, tom VIII, Kraków, IJP PAN (wraz ze Wstępem).

Wybrane artykuły:
1. Język listów pasterskich episkopatu Polski w latach 2000-2004, w: Człowiek i sacrum. O pojęciach religijnych w języku i kulturze. Materiały pokonferencyjne pod red. D. Sarzyńskiej i R. Tokarskiego, Sandomierz 2006 (2007), 13-32 (współautor: W. Przyczyna).
2. Ideologia przekazu telewizyjnego (na przykładzie stacji telewizyjnej AXN), w: Komunikowanie (się) w mediach elektronicznych. Język – semiotyka – edukacja, red. M. Filiciak, G. Ptaszek, Warszawa 2009, 314-330 (współautor: B. Skowronek).
3. Discursive construction of post-communism in pastoral letters of the Polish Episcopate’s Conference 1990-2005, w: Dilemmas of the post-communist condition. Polish discourses on transformation, red. A. Galasinska, D. Galasinski; seria: Discourse Approaches to Politics, Society and Culture, series John Benjamins, 2010, 131-150.
4. Nazwy współczesnych, polskich partii i organizacji politycznych jako językowe konstrukcje ideologiczne, w: H. Pelcowa red., W świecie nazw. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Czesławowi Kosylowi, Uniwersytet Marii Curie – Skłodowskiej, Lublin 2010, 371-382.
5. Socjologia języka / socjolingwistyka a społeczna analiza dyskursu. Perspektywa socjologa i językoznawcy, „Socjolingwistyka” XXIV/XXV, 2010/2011, 7-28 (współautorka K. Leszczyńska).
6. Insynuacja w polskich tabloidach a kontekst językowo-społeczny, w: W komunikacyjnej przestrzeni nazw własnych i pospolitych. Red. I. Łuc, M. Pogłódek, Katowice 2012, s. 497-512.
7. O (nie)zbędności opowiadania. Refleksje teoretyczno-krytyczne na temat badań narracyjnych i perspektywy storytelling (współautor: D. Rancew-Sikora), „Studia Humanistyczne AGH”, nr 1/2015.
8. Kategoria Obcego w oficjalnym dyskursie Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce. W: Obcy/Inny : propozycje aplikacji pojęciowych / red. nauk. Małgorzata Karwatowska, Robert Litwiński, Adam Siwiec. — Lublin : Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2018. S. 235–258.
9. Socjologia krytyczna i lingwistyka krytyczna – wobec nierówności płciowych w społeczeństwie informacyjnym (współautorka: K. Leszczyńska); w: Wyobrażone, przeżyte i przedstawione. Księga Jubileuszowa dla profesora Janusza Muchy pod red. Łukasza Krzyżowskiego, Katarzyny Leszczyńskiej i Marii Szmeji, Nomos, 2019.

Informacje dodatkowe:

brak